- Kategori
- Doğal Hayat
Müthiş Elektrik Gösterisi
"Bugün radyo çok parazit yapıyor", diyerek bir radyo istasyonunu hiç dinleyememekten ya da yayının orta yerde sık sık kesilmesinden yakınan kimselere sanırım siz de rastlamışsınızdır. Hattâ belki de benzeri olayı bizzat yaşamışsınızdır...
İnsanlar, atmosferin üst tabakalarında meydana gelen elektrikle alâkalı olayların varlığını, radyonun ilk zamanlarında bu şekilde farkına varmışlardı. Radyo dalgaları önce bir aynada yansırcasına atmosferin elektriklenen tabakalarına çarptıktan sonra yere doğru alçalır; ama ara sıra ayna kirli olduğu için yansıma bozulur!
Radyo dinleyicileri, yakındaki istasyonları dinlerken bile bazen kulakları tırmalayan parazitlerden yakınır. Eğer izlenen bir televizyon yayınıysa ekranda, resmin üzerinden geçen beyaz kıvılcımlar görülür. Bu durum karşısında, olup biteni anlamak için bir fizik bilgini olmaya gerek yoktur. Hemen herkes, şimşek gibi büyük çaptaki bir elektrik olayının çok uzakta bile olagelse, radyomuzun ya da televizyonumuzun içerisindeki çok duyarlı elektrik aletlerini etkileyebileceğini anlar.
Peki ama şu şimşek denilen olayın mahiyeti nedir?
Evde, bir ütünün ya da ayaklı lâmbanın fişini prize takarken, eğer bu hareket çok yavaş yapılırsa, tam temas esnasında bir kıvılcım çıktığına hepimiz tanık olmuşuzdur. Bunun sebebi, bakır, elektrik için iyi bir iletken olduğu hâlde hava, tam aksine çok kötü bir iletkendir. Dolayısıyla fiş ile priz arasındaki mesafe fazlaysa, aralarındaki uzaklık yüzünden elbette birinden diğerine atlayamaz. Fakat bu mesafe birkaç milimetreye indiği zaman cereyan, kendisini kolaylıkla geçirmeyen havanın direncine rağmen bir sıçrama yapar ve tam o anda bir kıvılcım meydana gelir.
Bir fırtına esnasındaysa olaylar şu sırayı takip eder... Düşey hareket eden bulut kümeleri, bilhassa kara bulutlar, atmosferin çeşitli noktalarında büyük miktarda elektrikle yüklenirler. Toprak ise buluttaki gücün karşıt gücünde elektrikle yüklüdür. Bazen bulutlardaki elektrik yükü öylesine çoğalır ki bulut bu yükünden kurtulmak ister. Eğer bunun için ortam da elverişliyse, bulutla bulut arasında veya bulut yere yeteri kadar yaklaşmışsa (500 - 1000 metre), bulutla yer arasında elektrik boşalması meydana gelir. İşte o anda "şimşek" adını verdiğimiz kocaman kıvılcım görüntüye gelir.
Elektriği iyi iletmeyen atmosferde kendine bir yol açabilmesi için bulutun elektrik yönünden çok yüklü olması gereklidir; ayrıca bulut topraktan çok uzakta da bulunmamalıdır. Yağmur ise elektrik boşalmasına yardımcı olur, çünkü elektrik suda daha kolay yol alır. Yâni bulutla toprak arasında yağmur varsa, şimşek için kuru havadan daha elverişli bir ortam hazır demektir.
O sırada duyulan "gök gürlemesi" dediğimiz şamatalı gümbürtüye gelince... Elektrik boşalması esnasında hava birdenbire ve çok miktarda ısındığı için aniden genleşir ve bunun sonucunda patlar. Bizim duyduğumuz işte bu patlamanın çıkarttığı sestir. Şimşek kuru bir ses çıkarır ki, bunu bir kırbaç şakırtısına benzetebiliriz.
Gök gürlemesinin devamı, bu koca kırbaç şaklayışının bulutların üzerinde yansıması, oradan toprağa çarpması, sonra yeniden bulutlara yansıması ve alçak bulutlarla toprak arasında sonsuza dek tekrarlanmasıdır. İnsanlar da dahil canlıların bir kısmı, bu gümbürtünün içerisinde büzülüp kalırlar.
Bir şimşek tarafından çarpılmak olasılığı çok zayıf olsa da yok sayılamaz!.. Bu bakımdan tedbirli olmak için birtakım kurallara uymak gerekir. Önce, yağmurlu havalarda, insan haklı olarak ıslanmaktan korunmak istese de, kesinlikle bir ağacın altında durmamalıdır. Çünkü ağaçlar şimşeği çekerler. Aynı sebepten ötürü, eğer bir yelkenli teknede bulunuluyorsa tekneyi acilen terketmek gerekir; zira yelken direği de şimşeği çekebilir. Buna karşılık otomobilde bulunmanın hiçbir tehlikesi yoktur.
- Toplam blog
- : 1907
- : 3759
- Kayıt tarihi
- : 28.07.07
03 Şubat 1967 İstanbul doğumlu, romantik bir müzisyenim işte... Müzik, bateri, spor, Fenerbahçe, ..