Askerlik yaşamımda tabur nöbetçi subayı iken takmıştım koluma kırmızı zemin üzerine, beyaz yazılı “
Nöbetçi Subay” kolluğunu ve bir de ortaokul ve lise sınıflarında nöbetçi öğrenci olduğum günlerde de “
Nöbetçi Öğrenci” kolluğunu. Her iki nöbetlerimde de kendimi daha güçlü, daha güvenli ve daha sorumlu ve özel hissetmiştim. Çünkü öyle yetiştirilmiştik. Siz de nöbet tutarken nasıldınız ? Ertesi günkü derslerinize hazırlanabildiniz mi? Ama günümüzdeki durum farklıdır. Okullarımızda öğrencilerin nöbet tutmalarının yararı olabilir diye düşünebilirsiniz, ancak öğrencinin nöbet tutarken gün boyunca giremediği derslerdeki konuları nasıl telafi edeceği konusu daha önemlidir. Kanımca nöbet tutmak, başarılı bir öğrenci için “
ceza”, ilgisiz öğrenci için de “
ödül” gibidir. Öğrenci nöbet hizmetleri ile ilgili İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinin 138. maddesinde bir hüküm vardır. İşin yönetmelik tarafına gelirsek;
“Öğrencilerin Nöbet Hizmetleri Madde 138 — Küçük yaşlardan itibaren görev ve sorumluluk duygularını geliştirmek, okulun yönetim işlerinde görev almalarını sağlamak amacıyla 5, 6, 7 ve 8 inci sınıf öğrencileri, okul yerleşim alanı içinde nöbet görevlerini yürütürler. Öğrencisi yeterli olmayan okullarda 4 üncü sınıf öğrencilerine de nöbet görevi verilebilir. Yatılı/pansiyonlu okullarda yemekhane ve yatakhane nöbeti tutulur. Nöbetle ilgili görev ve sorumluluklar, okul yönetimince yazılı olarak belirlenir ve nöbetçi öğrencilere duyurulur. Nöbetçi öğrenciler yazılı ve uygulamalı sınavlara katılırlar”. hükmü vardır.
Nöbetçi öğrencilerin görevlerini okul yönetimleri düzenler ve bir liste halinde öğrencilere duyurulur. Nedir bu görevler ? Genel olarak kısaca;
Nöbete zamanında başlamak, nöbet yerindeki olumsuzlukları nöbetçi öğretmene iletmek,
Okula izinsiz giriş-çıkışları kontrol etmek, teneffüs harici öğrenci almamak,
Ziyaretçi defterini düzenli tutmak, ziyaretçileri kaydetmek, ilgilenmek,
Nöbet yerini izinsiz ve habersiz terk etmemek,
Dersi boş geçen sınıfları nöbetçi öğretmene anında bildirmek,
Okul idaresinin vereceği diğer görevlerini yerine getirmek. vb.
Pansiyonlu Okullarda öğrenci nöbetleri ise talimatnamelerle belirtilir: Bunları da kısaca yatakhane(koğuş) , revir, çamaşırhane , etüt nöbetleri şeklinde ayırabiliriz. Buradaki görevler daha detaylıdır. Pansiyon nöbetlerinin tutulması yatılı öğrencilerin “kendi kendilerine yeterlilik kazanması” açısından yararlı sayılabilir. Ancak, okullarımızda öğrencilere nöbet tutturulmasının gerekliliği ne derecede doğrudur ? Günümüzde okul çevresinde var olan tehlikeler dikkate alınacak olursa, okul girişinde nöbetçi olan bir öğrencinin omuzlarına ne kadar ağır bir sorumluluk verildiğinin farkında mısınız? Okulun bekçiliğini yaparak güvenliğini sağlama girişimi yönetmelikteki görev anlayışıyla ne derece uyumludur ? Öğrencinin yetişmesinde “
sorumluluk alması” düşünülürken, başına gelebilecek kötü bir durumu kimler üstlenecek peki ? Bazı okullarımızda bu sorunu çözmek için ücretle tutulan
“özel güvenlikçiler” görevlendirilmektedir. Ama çoğu okullarımızın olanaklarının buna müsait olmadığını da biliyoruz. Öyleyse buna çözüm bulunmalıdır. Nöbet tutturulacaksa, derslerden uzak kalmaması, bilgi kaybına uğramaması, için
nöbetçi öğrenci mutlaka derslere girmelidir. Teneffüslerde tutulacak nöbetin de
okul girişinde değil, sadece koridorlarda, kütüphanede, etüt veya spor salonlarında olmasında yarar vardır. Diğer taraftan “
nöbetçi öğrenci” görevleri arasında, aslında derste olması gereken ancak kapıda bekleyen nöbetçi öğrenciye “
yönetici ve öğretmenlerin çay-kahve servisleri”nin eklenmesini uygun bulmuyorum. Bu iş bir düafonla veya okul içi telefonla pekala halledilebilir. Okul yöneticileri “zaten ayda bir aynı öğrenciye nöbet sırası geliyor” diyerek işi önemsemeyebilirler. Sabahtan akşama kadar nöbet tutan bir öğrencinin hastalanmaması, sağlığını koruması ve girmediği derslerdeki konularda ertesi günkü derslerine hazırlanması ne derecede mümkündür. Eğitim-öğretim faaliyetlerini sürdüren özel okullarda böylesi bir nöbetçi öğrenci uygulamasına rastlanılmamaktadır. Yani bu durumda özel okullar yanlış mı yapmaktadır. Elbette hayır. Uluslar arası çocuk hakları sözleşmelerine de aykırı olan bu nöbetçi öğrenci uygulamasının bir şekilde çözüme kavuşturulması gerekmektedir. Ve nöbet tutturulacaksa, çocukların o gün derslerine devamı sağlanmalıdır. Yoksa ertesi günkü derslerine veya sınavlarına yeterince hazırlanabilir mi? Çocuklarımızın okulundan edineceği sorumluluk duygusu sadece nöbetçi öğrenci uygulamalarıyla sağlanamaz. Onları hayata hazırlarken, sorumluluk sahibi birer yurttaş haline getirirken, çok daha dikkatli olmak zorundayız. Sevgiyle kalın. Saygılarımla.
Ali İhsan ÖZÇAKIR MEB. Bakanlık Başmüfettişi (E) e-mail: aliihsanozcakir@hotmail.com
