- Kategori
- Dil Eğitimi
Noktalama işaretleri - 2
Trabzon'da çıkardığım Eğitim Sanat dergisinin arka kapağı, Haziran 1993
TÜMCEDE, TÜMCELER ARASINDA KULLANILAN NOKTALAMA İŞARETLERİ
Noktalama işaretlerinden tümce içindeki sözcük, sözcük öbeklerini, tümceleri bağlamada, ayırmada kullanılan noktalama işaretleri şunlardır:
.. VİRGÜL ( , )
- Eş görevli sözcükleri, sözcük öbeklerini ayırmada (,) kullanılır.
Oya, Umut, Serkan bugün kitaplarını, defterlerini evde unutmuşlar.
------------------------ ------------------------------
özne belirtili nesne
Bugün erkenden eve, oradan okula uzandı.
-----------------------
dolaylı tümleç
- Yer ve tarih bildiren yazımlarda yer adını tarihten ayırmada (,) kullanılır.
Bayburt, 17 Kasım 1948
- Önad(sıfat) olan sözcükleri ayırmada (,) kullanılır.
Beyaz, mavi, sarı, kırmızı renklerle bezenmişti doğa.
- Sıralı tümceleri ayırmada (,) kullanılır.
Her canlı doğar, yaşar, büyür, ölür.
Kalktı, kitaplarını topladı, çantasını aldı, sokağa çıktı.
Gel, ben okuyayım, sen dinle.
- Tümcede, vurgulu bir biçimde belirtilmesi gereken öğelerden sonra (,) konur.
Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusudur.
Özgürlük ve bağımsızlık, benim karakterimdir.
(Atatürk)
Bugün, şehrimizdeki bayram hazırlıkları tamamlandı.
Özgürlük, tarihin kaybolmayan tek değeridir
(Albert Camus)
- Tümcede geçen arasöz ve ara tümcelerin başına, sonuna (,) konur.
Karadeniz kıyılarında maviyle yeşil, bilindiği gibi, buluşur.
-Tırnak içine alınmamış aktarma tümcelerin sonunda, tırnak işareti yerine (,) kullanılır.
Bugün geliyorum, dedi.
Bizim pilavlıklar geldi, derd
- Seslenmeden sonra (,) kullanılır.
Sevgili Babacığım,
Çocuklar, buraya gelsenize!
- Sayıların ondalık kısımlarını belirtmek için tamsayı ile ondalık sayı arasına (,) konur.
1,4 ; 145,42 ; 0,50
- Peki, evet, hayır, öyle... gibi onaylama, yadsıma sözcüklerinden sonra (,) konur.
Hayır, öyle iş olmaz. Evet, şimdi anladım. Peki, bugün buluşalım. Öyle, dediğin gibi.
- Bileşik tümcelerde “gibi, halde, rağmen, değil, sonra, bile” bağlaç ve ilgeçlerinden sonra (,) konur.
Yağmur değil, kar bile yağsa gelirim.
- Anlatıma güç katmak için yinelenen sözcükler arasına konur.
Sessizlik, sessizlik yine sessizlik.
Büyücü, büyücü nedir bana hıncın!
Akşam, yine akşam, yine akşam
Göllerde bu dem bir kamış olsam!
Ahmet Haşim
- Bir sözcüğün kendinden sonra gelen sözcük öbekleriyle ilgili olmadığını belirtmek için söz konusu sözcükten sonra (,) konur.
O, Kurtuluş Savaşı yılarında küçükmüş.
- Kaynakça yazarken sözcükleri ayırmada (,) kullanılır.
Mahir Ünlü, 19. Yüzyıl Çağdaş Türk Edebiyatına Doğru, İnkılâp 2006
- Bir konuyla ilgili bölümleri alt alta sıralarken bölümler arasına (,) konur.
Türkçede eylem çatısı iki başlık altında incelenir:
1. Öznesine göre:
a.Etken çatılı eylem,
b.Edilgen “ ,
c. İşteş “,
d. Dönüşlü “,
2. Nesnesine göre:
a. Geçişli eylem,
b. Geçişsiz “ ,
c. Ettirgen ” ,
d. Oldurgan ”
.. NOKTALI VİRGÜL ( ; )
- Birbirine bağlı bulunmalarına karşın, her biri kendi içinde bağımsız olan tümceleri ayırmak için (;) kullanılır.
İçim içime sığmıyor; bağırmak haykırmak istiyorum.
Benim evimin keten perdeleri vardır; ben yaptırdım; perdeleri açınca odaya güneş dolar; kapayınca dışardan hiç ışık girmez.
Yazarın ana kaygısı kendi kendini değil; yaşadığını anlatmaktır.
- İçlerinde (,) kullanılmış sıralı tümceler arasına (;) konur.
Burası kırgınlıklar, acılar, hüzünler, yalnızlıklar kenti olduğu kadar; seviçler, şenlikler, özlemler, umutlar, buluşmalar kentidir de. ( Feridun Andaç, Işık Ol Günüme Ağ )
Evi, tarlası, arabası var; gene de başkasının çöpünü kıskanır.
Ne para vardı, ne de yiyecek kalmıştı; kalabalıklar arasında yapayalnızdık.
- Sıralı tümcelerde biçimce ayrı, anlamca bağlı bağımsız tümceler arasına konur.
Çekirgeler artık uyuyacak; tavşanlar atmacadan korkusuz yıldızlara bakacak; bütün çıtırtılar dinecek; susmayan yalnız ağustos böcekleri.
( Ahmet Kutsi Tecer, Koçyiğit Köroğlu, İstanbul ,1969 )
Bunlar da bitti; göz alabildiğine uzanan bir düzlüğe çıkmışlardır; ne ağaç vardı, ne dere, ne ev.
(Refik Halit Karay, Memleket Hikayeleri 4.bs. İstanbul)
Adnan bu saadeti boşuna beklediğini bugünkü derste büsbütün gördü; bedbahlığını görmezlikten gelemiyordu; sinirlendi.
( Mithat Cemal Kuntay )
- İki tümce birbirine “ve, ama, fakat, çünkü, ancak, ne var ki, bu nedenle” gibi bağlaçlarla bağlanıyorsa, birinci tümceden sonra (;) konur.
Rauf Bey, gerçekten İstanbul’dan çıkmak gereğini duymuş ve çıkmış; ama benim yanıma gelmedi.
( Atatürk, Söylev 1, s.24
Palamut para ediyordu; ancak onu pazara ulaştırmak zor.
( Yeni Yazım Kılavuzu, 11. baskı, s.35 )
Güneş çoktan batmıştı; fakat çiftlik yine gündüzki gibi canlıydı.
( Yeni Yazım Kılavuzu, 11. baskı, s.35 )
- Kimi kez açıklamalardan önce kullanılır.
Yanımızdaki bölmede imiş: buruşuk yüzlü, kır saçlı, kesik bıyıklı, orta boylu, elli beşlik bir adam; bizim oturduğumuz yere getirdiler ve ‘Muharrin-i Osmaniyeden’ diye tanıttılar.
(Memduh Şevket Esendal, Temiz Sevgiler ‘Hikayeler’1.cilt,Ankara 1965)
Hayvan önem kazanmıştı; önüne bol yem dökülüyor, mısır sapları yığılıyordu. Köylüler sık sık hatırlatıyorlar; ‘Boz eşek suya götürüldü mü, arpası döküldü mü?” diye birbirlerine soruyorlardı.
( Refik Halit Karay, Memleket Hikayeleri 4.basılış, İstandbul 1969 )
-Özneden sonra gelen sözcükler virgül ile bağlanıp sıralanmışsa özneden sonra noktalı virgül kullanılır.
Burası; olgun, dolu başakların baştan başa sapsarı ettiği dümdüz, tümseksiz, tepesiz, çıplak bir ova idi.
( Refik Halit Karay, Memleket Hikayeleri 4. basılış, İstanbul 1969 )
.. İKİ NOKTA ( : )
- Bir tümceden ya da sözcükten sonra örnekler, açıklamalar sıralanacaksa, bu tümcenin ya da sözcüğün sonuna ( : ) konur. Açıklamalar bağımsız bir tümceyle başlıyorsa bu tümcenin ilk harfi büyük; tek tek örnekler, açıklamalar sıralanıyorsa ilk harf küçük harfle başlar.
Beğenilecek, sevilecek, övünmeye değer bir tek dayanışma vardır : Düşünceleri bir olan kişilerin dayanışması.
( Yeni Yazım Kılavuzu, 11. baskı, 1981 )
Her türlü ad, yalın ad olarak kullanılabilir : yol, yaz, Ankara, kent gibi.
( Yeni Yazım Kılavuzu, 11. baskı, 1981 )
- Başkasından aktarılan yazı ya da sözlerde (alıntı), tırnaktan ya da konuşma çizgisinden önce genellikle iki nokta konur.
“Çocuk yavaşça:
- Anne! diye seslendi.
( Yeni Yazım Kılavuzu, 11. baskı, 1981 )
Atatürk diyor ki : “Sanatsız kalan bir milletin hayat damarlarından biri kopmuş demektir.”
- Matematiksel bölme işleminde bölenle bölünen arasına ( : ) konur.
45:5=9
- Bir konuyla ilgili alt bölümleri sıralamadan önce ( : ) konur.
Belirtme Önadları :
1. Gösterme önadı,
2. Soru önadı,
3. Belgisiz önad,
4. Sayı önadları:
a. Asıl sayı önadı,
b. Kesir sayı önadı,
c. Sıra sayı önadı,
d. Üleştirme sayı önadı.
- Sesbilimde uzun ünlüyü göstermede ( : ) kullanılır.
a:ile, ka:til, usu:le, i:cat...
- Kütüphanecilikte yazar ile yapıt arasına ( : ) konur.
Oya Baydar : Erguvan Kapısı
Gülseren Engin : Yorgun ve Yaralı
- Toplam blog
- : 1064
- : 732
- Kayıt tarihi
- : 24.03.12
Türkay KORKMAZ, umuda yolculuğu ertelemez. Mermeri delenin damlanın sürekliliği olduğunu bilir. Y..