- Kategori
- Gündelik Yaşam
ŞELŞEPİK Kumaşlar, ne kadar Kürt?
Şelşepik kumaştan yapılmış elbise giyen köylüler..
Başbakan sırtına, iyi bir terzinin elinden çıkmış, pahalı olduğu da belli olan o takım elbiseyi “kışın sıcak, yarın serin tutuyor” diye tanıtmasaydı, bugün hala Şelşepik kumaşının ne olduğunu belki de kamuoyu bilmeyecekti. Bu tanıtımın içinden biraz siyaset kokuları geliyorsa da, böyle bir kumaş ve elbise türü var. Gerçekten de Şelşepik kumaşı, Başbakan’ın dediği gibi, kışın sıcak, yazın ise serin tutabilme özelliğine sahip. Tıpkı, Mardin ve çevresinde oldukça yaygın olan taş evler gibi…
Şelşepik kumaşının geçmişi, yüzyıllar öncesine dayanmakta. Ve menşei Anadolu. Anadolu’nun bu yüzyılların Şelşepik kumaşı Hakkâri’den Hollanda'ya oradan da TBMM'ye girerek, Başbakan’ın sırtında, tekrar ana yurduna döndü.
Hakkâri ve Şırnak'ın yüksek yaylalarında, derin vadilerinde yüzyıllardır küçük el tezgâhlarında üretilen Şelşepik, kaliteli olmasından başka yöredeki iklim koşullarına da son derece uyumlu bir kumaştır. Sert ve soğuk kışlara karşın kuru sıcakların yaşandığı karasal iklime sahip bölgenin bu özelliğine tam uyumlu bu kumaşın kalitesi kullanılan malzemesi kadar ona verilen büyük emekten geliyor. Bu kumaş zamanla bölgede yaygınlaşmış ve yerel halk bu kumaşı kullanmaya başlamış. Bugünlerde kültürümüze geleneksel Kürt giysisi olarak tanıtılmaya çalışılan Şelşepik, yükselen Kürt halk hareketiyle adeta “Kürtlerin milli giysisi” haline getirilmeye çalışılsa da, mucizevî özelliğini bizden önce keşfedenler olmuş.
Şelşepik kumaşı, Doğu’da ve güneydoğu’da çok bilinen ve kullanılan bir kumaş yada giysi malzemesi. Ana vatanı Hakkari.. Tarihçesi oldukça eski. Yüzyıllar önce, Hakkâri ve Şırnak’taki Avrupa’ya göçen Asurîlerce de bu kumaş geleneği oralara kadar götürülmüş. Şelşepik kumaşının sıcağa ve soğuğa göre değişen hem “esrarengiz” hem de “mucizevî” özelliğini ilk keşfeden Hollandalılar olmuş. Şelşepik kumaşları aslında, iptidai yöntemlerle elde dokunuyor. Bu keşiflerinden sonra Hollandalılar, kurdukları modern dokuma tezgâhlarının başına Asurî kumaş dokuma ustalarını geçirerek, Şelşepik kumaşının daha seri ve çok miktarda üreterek, bir anlamda sanayileştirmiş ve Anadolulu olan bu kumaşı, başta Avrupa’nın üst tabaka ve jet sosyetesine elbise olarak dönmüş. Durum böyle olunca da bir Şelşepik takım elbise neredeyse binlerce dolara satılır olmuş.
Peki, bu kumaş nasıl üretiliyor?
Şelşepik çok eski tarihlerden beri gülistan’da el tezgâhlarında dokunan bir kumaştır. Şelşepik kumaşı, uzun, zahmetli, titiz bir üretim devresinin sonunda ortaya çıkar. Bu kumaşın ipi keçi tüyünden elde edilir. Saf ve %100 tiftiktir. Keçi kılı önce güzelce yıkanıp, kurutulduktan sonra yumak haline getirilir. Bu işlem sanıldığı kadar kolay değildir. Dere kenarlarında yapılan yıkama ve güneşte kurutma işlemine tabi tutulur. Yıkama-kurutma işlemi bittikten sonra yumak halindeki yün taraklardan geçirilerek homojen bir hale getirilir. Bu, gecelerin işidir. Tarama kapalı mekânlarda yapılır. Taranıp tel tel haline getirilen yün teşi denilen alet ile iplik haline getirilir.
Teşi ilkel ama çok işlevli bir alettir. Aynı zamanda Kürt folklorunun de bir imgesidir. Küçüklüğümde Elazığ’da gördüğüm teşi, aslında bir tür yün eğirme aleti. Aynı zamanda benzerleri de Anadolu’da kullanılmış ve kırsallarda halen kullanılmaktadır. Çocukların çevirdiği topaçın saplı halini düşünün; teşi buna benzer bir alet işte. Teşi ile iplik ören kadın figürünü çok yakından gözlemledim. Gerçekten de ilginç ve bir o kadar da basit bir aletdir teşi. Her ne kadar teşi, Şelşepik kumaş ipliği ile beraber anılsa da aslında daha çok yıkanan ve kurutulan koyunun tüylerini eğirmek (birbirinden ayırmak) ve iplik haline getirmek için kullanılıyor.
Geleneksel Kürt ve Doğulu kadın imgelemesinde bireysel üretimin eşdeğeri olarak sık sık bu yün eğirme aleti kullanılır. Birçok ressam ve fotoğrafçıya da malzeme olmuştur. Şimdilerde geçmişe özlem duyan yaşlı kuşağın, ya da sosyetenin yazlıklarında, kır evlerinde dekor malzemesi ve duvar süsü olarak evlerinde tuttuğu teşiden Şelşepik dokumak üzere çıkan iplik, kollu dolaplara sarılarak bir süre bekletilir. Sonra yere dikilen kazıkların üzerine serilir ve oldukça titiz bir çalışmayla toplanıp hazırlanan bitkilerin karışımından elde edilen sırıthık denilen bir çeşit özel yapışkan sürülür. Yapışkandan sonra iplik dokumaya hazırdır. Bundan sonrası artık dokuma ustasına kalmıştır.
Bu işi eskiden hem Kürtler hem de Asuriler'de erkekler yaparmış. Şelşepik kumaşının dokuması herkesin yapabileceği türden bir iş değildir, ustalık, sabır ve titizlik isteyen ince bir iştir Şelşepik dokuması. Becerikli dokumacı ustaların ellerden geçen kumaş son olarak, elbise olarak yapılmak üzere terziye gider.
Eskiden genellikle bol bir şalvar ve önü açık yakalı gömlek şeklinde dikilen kıyafet (şelşepik) şimdi “Kürtlerin milli giysisi” statüsünü kazanmış. Daha doğrusu kazandırılmaya çalışılıyor. Şelşepik, Anadolu’da 40-50 yıl öncesine göre azalmış olmakla birlikte, bazı bölgelerde hala yaygın olarak giyilmektedir. Özellikle, Kuzey Irak Kürt yönetimi lideri Barzani’nin sırtında da olan bu giysiyi gözünüzün önüne getirin. Şelşepik giyildikten sonra üstüne bir de başına kırmızı cemedani bağlanınca iş iyice “politik”leştiriliyor.
Kürt açılımlarının ardından, bir de Başbakan’ın Şelşepik kumaşlı takım elbiselerle poz vermesinin bir siyasi mesajı var mıdır bilinmez ama bu kumaş ve elbisesi, artık Kürt insanının meydan okuması olarak algılanıyor... Bunun en büyük yansıması, bu kumaşın Anadolulu olmaktan ziyade “kürt milliyetçiliğine” malzeme yapılmasıdır beklide…
../..
- Toplam blog
- : 671
- : 2572
- Kayıt tarihi
- : 26.06.06
Anadan doğma bir İzmirliyim ve bu şehirli olmaktan gurur duyuyorum.. Hem bu şehirde doğmuş, hem b..