- Kategori
- Güncel
Tuhaf bir denklem : Bir Tuncelili = Dört İstanbullu; 1 İzmir milletvekili = 13 Tunceli milletvekili
Demokrasi bir anlamda, cinsiyeti, ırkı, dini, dili, milliyeti, yaşı, tahsili, mesleği, konumu ne olursa olsun, yasalar önünde herkesin eşit haklara sahip olması demektir. Gerçi uygulamada hepimiz bir biçimde bize ayrıcalık tanınmasını isteriz, bekleriz, hatta böyle bir durumdan büyük mutluluk duyarız.
Hani sıramızın gelmesi hayli uzun sürecek gibi görünen uzun bir kuyrukta beklerken, memurun biri, önünde bekleyen pek çok insan olduğu halde tanıdığı birine, “beyefendi sizi şöyle alalım” deyiverse, hakkımızın yendiğini düşünerek olayı protesto etmek için elimizden gelen her şeyi yaparız değil mi?
Oysa o memurun tanıdığı biz olsak, o kadar insanın hakkını yediğimizi hiç düşünmeden ağzımız kulaklarımız varmış biçimde nasıl da mutlu oluruz…. İşte bu çifte standart anlayışıdır ki, bizi bir türlü çağdaş demokrat bir toplum yapmıyor.
“Eşitlik”, gerçekten insani bir yaklaşım. Ama her zaman her yerde bunun sağlanması da mümkün olmuyor. Tam olarak eşitliğin uygulandığı alanlar da –eğer ucu bize dokunuyorsa– bazen bizi rahatsız edebiliyor. Mesela seçimlerde tam bir eşitlik anlayışı içinde herkese “tek bir oy hakkı” verilmiş.
Eskiden bunun getirdiği sonucu kimse düşünmezdi. Ama siyasi hayatta beklenmedik birtakım değişiklikler olunca, bazı kesimlerden, “bir çobanla bir profesörün oyu bir mi” şeklinde itirazlar yükselmeye başladı.
*****
Yeni bir seçimi daha geride bıraktık biliyorsunuz. Ülkemizdeki parlamento 550 temsilciden oluşuyor. Yüksek Seçim Kurulu her ile bir milletvekili verdikten sonra, kalan 469 milletvekilliğini de nüfusa bölerek bunun dağılımını yapıyor.
Ancak başlangıçta eşit bir uygulamaymış gibi görünmesine rağmen, neticede karşımıza çok anormal sonuçlar çıkıyor. Öyle ki, küçük şehirlerde oturan bir kişi, büyük şehirlerde oturan 4-5 kişiye bedel oluyor. Böyle bir eşitlik ve adalet anlayışı olabilir mi?
Bu seçimde 85 seçim bölgesinde, bir milletvekiline düşen seçmen sayısı, inanılmaz farklılıklar göstermektedir. Sözgelimi Tunceli’de 28.812 seçmene bir milletvekili seçme hakkı verilirken, İzmir ikinci Bölgede 113.678 seçmene de bir milletvekili seçme hakkı verilmektedir. Demek ki İzmir 2. Bölgede yaşayan 4 kişi, Tunceli’de yaşayan 1 kişiye ancak eşit olabilmektedir.
Şimdi illere göre kaç seçmene bir milletvekili düştüğünü görelim: (Türkiye genel ortalaması 91.340’tır)
|
TUNCELİ |
28.812 |
|
ARDAHAN |
34.580 |
|
KİLİS |
37.936 |
|
GÜMÜŞHANE |
44.437 |
|
HAKKARİ |
44.910 |
|
BAYBURT |
50.079 |
|
ŞIRNAK |
51.003 |
|
SİİRT |
51.140 |
|
BİNGÖL |
52.724 |
|
MUŞ |
53.566 |
|
IĞDIR |
54.247 |
|
BİTLİS |
58.866 |
|
KARS |
61.787 |
|
ARTVİN |
61.895 |
|
BURDUR |
62.157 |
|
ÇANKIRI |
64.507 |
|
KIRIKKALE |
65.399 |
|
NEVŞEHİR |
65.618 |
|
MARDİN |
66.272 |
|
BOLU |
66.800 |
|
BATMAN |
67.598 |
|
VAN |
68.377 |
|
AĞRI |
69.675 |
|
BARTIN |
70.038 |
|
Ş.URFA |
70.758 |
|
BİLECİK |
71.395 |
|
ADIYAMAN |
72.947 |
|
NİĞDE |
73.300 |
|
TOKAT |
73.438 |
|
ERZİNCAN |
74.259 |
|
ISPARTA |
74.547 |
|
YALOVA |
74.921 |
|
SİNOP |
75.502 |
|
ELAZIĞ |
75.661 |
|
RİZE |
77.419 |
|
GİRESUN |
77.450 |
|
AMASYA |
78.116 |
|
OSMANİYE |
78.244 |
|
KIRŞEHİR |
78.474 |
|
DİYARBAKIR |
78.883 |
|
YOZGAT |
79.339 |
|
KARAMAN |
79.629 |
|
DÜZCE |
79.807 |
|
ERZURUM |
80.256 |
|
K.MARAŞ |
82.072 |
|
KARABÜK |
82.103 |
|
AKSARAY |
82.363 |
|
UŞAK |
82.915 |
|
GAZİANTEP |
83.628 |
|
KÜTAHYA |
83.736 |
|
MALATYA |
83.887 |
|
KIRKLARELİ |
84.218 |
|
ORDU |
84.755 |
|
SİVAS |
86.358 |
|
SAKARYA |
88.183 |
|
KASTAMONU |
89.857 |
|
TRABZON |
90.642 |
|
ZONGULDAK |
91.128 |
|
ÇANAKKALE |
91.567 |
|
KAYSERİ |
92.254 |
|
HATAY |
93.425 |
|
ESKİŞEHİR |
96.046 |
|
DENİZLİ |
96.054 |
|
KONYA |
96.158 |
|
ÇORUM |
96.457 |
|
MANİSA |
96.590 |
|
AFYON |
97.000 |
|
TEKİRDAĞ |
97.095 |
|
SAMSUN |
97.891 |
|
ANTALYA |
99.228 |
|
KOCAELİ |
99.690 |
|
ADANA |
100.122 |
|
EDİRNE |
100.203 |
|
MUĞLA |
100.741 |
|
MERSİN |
103.439 |
|
AYDIN |
104.047 |
|
BURSA |
104.264 |
|
BALIKESİR |
108.342 |
|
ANKARA 2 |
108.950 |
|
İSTANBUL 3 |
109.086 |
|
İZMİR 1 |
109.878 |
|
İSTANBUL 2 |
109.907 |
|
ANKARA 1 |
110.969 |
|
İSTANBUL 1 |
112.515 |
|
İZMİR 2 |
113.678 |
Görüldüğü gibi iller arasında öyle bariz farklar var ki, -hatta buna fark demek bile yetmez- adeta bir uçurum... Öte yandan bütün uyarılara, temennilere ve ricalara rağmen, seçime katılma oranında da düşmeler olabilmektedir. Çok az sayıda seçmenin bulunduğu bir seçim bölgesinde, oyların farklı partilere dağıldığını da düşünürseniz, Türkiye ortalamasının çok altında bir sayı ile milletvekili seçilebilmektedir.
Yukarıda ortalama olarak 91.340 seçmene bir milletvekili düştüğünü söylemiştik. Seçimlerde geçerli oylara göre bu seçimde her milletvekiline ortalama 77.843 oy düşmüştür. Ancak partilere ve seçim bölgelerine göre baktığımızda ise milletvekilleri çok orantısız oylarla seçilmişlerdir.
İşte Ak Parti’nin çıkardığı milletvekillerinin hangi şehirde kaç oyla seçildiğini gösteren tablo:
|
İZMİR 2 |
93.632 |
|
TEKİRDAĞ |
91.436 |
|
BALIKESİR |
88.834 |
|
İSTANBUL 1 |
86.652 |
|
ANKARA 1 |
86.357 |
|
ANKARA 2 |
86.177 |
|
AFYON |
85.505 |
|
MUĞLA |
84.798 |
|
İSTANBUL 2 |
84.609 |
|
İSTANBUL 3 |
84.077 |
|
MANİSA |
81.147 |
|
EDİRNE |
79.955 |
|
BURSA |
79.287 |
|
MERSİN |
77.476 |
|
ANTALYA |
76.876 |
|
SAMSUN |
76.727 |
|
İZMİR 1 |
75.453 |
|
AYDIN |
74.501 |
|
ESKİŞEHİR |
73.812 |
|
KONYA |
73.401 |
|
ERZİNCAN |
72.957 |
|
ADANA |
72.784 |
|
KOCAELİ |
71.811 |
|
HATAY |
70.463 |
|
ÇORUM |
69.664 |
|
DENİZLİ |
69.516 |
|
SİNOP |
69.331 |
|
KAYSERİ |
68.085 |
|
ÇANAKKALE |
67.932 |
|
ISPARTA |
67.468 |
|
TOKAT |
67.245 |
|
SAKARYA |
66.718 |
|
TRABZON |
66.406 |
|
K.MARAŞ |
65.090 |
|
KASTAMONU |
64.828 |
|
KIRKLARELİ |
62.215 |
|
ZONGULDAK |
61.222 |
|
KÜTAHYA |
60.308 |
|
YALOVA |
58.957 |
|
MALATYA |
58.712 |
|
SİVAS |
58.410 |
|
OSMANİYE |
57.679 |
|
BARTIN |
57.570 |
|
YOZGAT |
56.763 |
|
GAZİANTEP |
56.560 |
|
ERZURUM |
56.519 |
|
UŞAK |
55.261 |
|
AMASYA |
55.026 |
|
BİLECİK |
54.734 |
|
ELAZIĞ |
53.180 |
|
BOLU |
51.763 |
|
ADIYAMAN |
51.302 |
|
GİRESUN |
51.272 |
|
ORDU |
50.079 |
|
NİĞDE |
50.005 |
|
ARTVİN |
48.589 |
|
DÜZCE |
46.887 |
|
KARS |
45.485 |
|
RİZE |
44.684 |
|
AKSARAY |
43.989 |
|
Ş.URFA |
42.887 |
|
VAN |
42.780 |
|
BİNGÖL |
42.288 |
|
KARABÜK |
40.919 |
|
BATMAN |
40.739 |
|
BURDUR |
40.641 |
|
KARAMAN |
40.079 |
|
BİTLİS |
36.893 |
|
MUŞ |
36.580 |
|
DİYARBAKIR |
36.291 |
|
ÇANKIRI |
36.241 |
|
ŞIRNAK |
35.582 |
|
KIRIKKALE |
34.883 |
|
MARDİN |
34.340 |
|
NEVŞEHİR |
34.002 |
|
KIRŞEHİR |
32.719 |
|
AĞRI |
32.087 |
|
SİİRT |
29.204 |
|
BAYBURT |
27.217 |
|
ARDAHAN |
22.747 |
|
GÜMÜŞHANE |
22.518 |
|
KİLİS |
19.412 |
Görüldüğü gibi Kilis’te milletvekili seçilmek için Ak Parti’ye 19.412 oy yeterken, İzmir 2. Bölgede bir milletvekili için -bunun dört buçuk katı- tam 93.632 oy alması gerekmiştir. (Ak Parti’nin milletvekili oy ortalaması 65.199’dur)
Muhalefet partilerinin durumu daha da ilginç. İşte CHP milletvekillerinin seçilmek için aldıkları oylar:
|
KONYA |
118.577 |
|
ANKARA 2 |
95.955 |
|
ORDU |
94.069 |
|
DENİZLİ |
93.228 |
|
ANKARA 1 |
91.509 |
|
ADANA |
90.115 |
|
ESKİŞEHİR |
89.267 |
|
KAYSERİ |
89.224 |
|
İSTANBUL 1 |
87.829 |
|
SAKARYA |
87.778 |
|
İZMİR 1 |
87.736 |
|
İSTANBUL 3 |
87.567 |
|
BALIKESİR |
86.108 |
|
MALATYA |
85.388 |
|
TOKAT |
84.893 |
|
TRABZON |
82.948 |
|
MANİSA |
82.911 |
|
BURSA |
82.329 |
|
ÇORUM |
82.017 |
|
İSTANBUL 2 |
81.242 |
|
İZMİR 2 |
81.167 |
|
SAMSUN |
81.115 |
|
AYDIN |
80.112 |
|
GAZİANTEP |
79.740 |
|
MUĞLA |
78.925 |
|
KOCAELİ |
78.354 |
|
ANTALYA |
78.045 |
|
MERSİN |
77.445 |
|
HATAY |
76.394 |
|
TEKİRDAĞ |
75.381 |
|
ZONGULDAK |
72.951 |
|
AFYON |
69.992 |
|
EDİRNE |
68.061 |
|
UŞAK |
66.187 |
|
ÇANAKKALE |
64.528 |
|
K.MARAŞ |
64.390 |
|
GİRESUN |
61.394 |
|
KIRKLARELİ |
59.619 |
|
AMASYA |
58.888 |
|
SİVAS |
56.364 |
|
ISPARTA |
55.427 |
|
ADIYAMAN |
50.615 |
|
BURDUR |
42.187 |
|
YALOVA |
40.852 |
|
NİĞDE |
39.654 |
|
SİNOP |
39.146 |
|
ERZİNCAN |
38.804 |
|
ARTVİN |
37.068 |
|
BOLU |
35.504 |
|
BARTIN |
34.395 |
|
ARDAHAN |
17.423 |
|
TUNCELİ |
13.362 |
Görüldüğü gibi CHP Tunceli’de 13.362 oyla bir milletvekili çıkarırken, Konya’da bunun tam dokuz katı aldığı 118.577 oyla ancak bir milletvekili çıkarabilmiştir.
*****
Milliyetçi Hareket Partisi’nin durumu aslında daha da kötü. İşte MHP’li milletvekillerinin seçilebilmek için illerinde aldıkları oylar:
|
İZMİR 2 |
148.837 |
|
İZMİR 1 |
134.220 |
|
KAYSERİ |
132.738 |
|
İSTANBUL 1 |
130.168 |
|
BURSA |
118.845 |
|
AYDIN |
114.871 |
|
İSTANBUL 2 |
114.477 |
|
ANKARA 1 |
114.198 |
|
KOCAELİ |
114.089 |
|
MERSİN |
112.028 |
|
BALIKESİR |
106.462 |
|
ANKARA 2 |
103.834 |
|
DENİZLİ |
101.217 |
|
HATAY |
100.310 |
|
İSTANBUL 3 |
85.657 |
|
SAMSUN |
84.361 |
|
MUĞLA |
84.303 |
|
ANTALYA |
81.813 |
|
SAKARYA |
81.362 |
|
AFYON |
79.276 |
|
ADANA |
79.231 |
|
GAZİANTEP |
77.690 |
|
KONYA |
76.173 |
|
ESKİŞEHİR |
73.471 |
|
MANİSA |
73.179 |
|
K.MARAŞ |
73.013 |
|
TRABZON |
69.369 |
|
TEKİRDAĞ |
68.354 |
|
KÜTAHYA |
59.222 |
|
TOKAT |
57.149 |
|
OSMANİYE |
55.250 |
|
ERZURUM |
54.419 |
|
KASTAMONU |
53.646 |
|
ISPARTA |
48.321 |
|
YOZGAT |
46.973 |
|
ELAZIĞ |
45.703 |
|
BİLECİK |
35.051 |
|
IĞDIR |
27.502 |
Görüldüğü gibi MHP İzmir 2. Bölgede aldığı 148.837 oyla tek bir milletvekili çıkarabilmiştir. Bu Tunceli’deki 11 milletvekilliğinden daha fazladır. (MHP’nin milletvekili oy ortalaması 105.188’dir)
*****
Bağımsız adayların durumu da partilerden pek farklı değil. Merak edenler için onların kaç oyla seçildiklerine de bir göz atalım:
|
Pervin Buldan |
25.437 |
Iğdır |
|
Mülkiye Birtane |
27.620 |
Kars |
|
İdris Baluken |
30.237 |
Bingöl |
|
Esat Canan |
30.977 |
Hakkari |
|
Adil Kurt |
31.756 |
Hakkari |
|
Selahattin Demirtaş |
31.927 |
Hakkari |
|
Sırrı Sakık |
36.567 |
Muş |
|
Hüsamettin Zenderlioğlu |
37.955 |
Bitlis |
|
Demir Çelik |
39.318 |
Muş |
|
Hasip Kaplan |
39.434 |
Şırnak |
|
Faysal Sarıyıldız |
39.570 |
Şırnak |
|
Nazmi Gür |
41.212 |
Van |
|
İbrahim Binici |
42.463 |
Şanlıurfa |
|
Selma Irmak |
46.278 |
Şırnak |
|
Aysel Tuğluk |
49.339 |
Van |
|
Özdal Üçer |
51.357 |
Van |
|
Gültan Kışanak |
51.577 |
Siirt |
|
Erol Dora |
52.582 |
Mardin |
|
Gülseren Yıldırım |
56.129 |
Mardin |
|
Bengi Yıldız |
56.691 |
Batman |
|
Ayla Akat Ata |
57.302 |
Batman |
|
Ahmet Türk |
60.023 |
Mardin |
|
Emine Ayna |
61.232 |
Diyarbakır |
|
Nursel Aydoğan |
65.138 |
Diyarbakır |
|
Kemal Aktaş |
65.447 |
Van |
|
Şerafettin Elçi |
66.119 |
Diyarbakır |
|
Altan Tan |
69.292 |
Diyarbakır |
|
Leyla Zana |
71.231 |
Diyarbakır |
|
İbrahim Ayhan |
77.416 |
Şanlıurfa |
|
Halil Aksoy |
82.996 |
Ağrı |
|
Murat Bozlak |
90.268 |
Adana |
|
Ertuğrul Kürkçü |
92.017 |
Mersin |
|
Sebahat Tuncel |
93.205 |
İstanbul 1 |
|
Sırrı Süreyya Önder |
120.585 |
İstanbul 2 |
|
Abdullah Levent Tüzel |
137.725 |
İstanbul 3 |
Bu sonuçlara bakıldığında ortada apaçık bir adaletsizlik olduğu rahatça görülmektedir.
Bu adaletsizliğin giderilmesi için -seçimde oy kullanmanın bir yaş sınırı olduğuna göre-, milletvekili sayısının tespitinde, öncelikle o ilin nüfusu değil, seçmen sayısı esas alınmalıdır.
İkincisi, en küçük vilayet baz alınarak değil, adaletli ve eşit seçmen sayısı baz alınarak seçim bölgeleri oluşturulmalıdır. Nüfusu çok olan şehirler nasıl birkaç bölgeye ayrılabiliyorsa, küçük birkaç il de bir seçim bölgesinde toplanabilmelidir.
Vatandaş nerde olursa olsun, birbiriyle eşit durumda olmalıdır. Peşin peşin İzmir’de İstanbul’da oturanlara, sizin dördünüzün ancak bir Tuncelili kadar değeriniz var demek, hakikaten izahı mümkün olmayan bir durumdur.
Memleketin bir köşesinde 13 bin oyla, öbür köşeside 148 bin oyla milletvekili seçilmenin mantığını da herhalde hem anlamak, hem de anlatmak çok zordur.
Belki en mantıklı çözüm, eşit seçmen sayısına göre tek kişilik seçim bölgeleri oluşturmak ve % 50’nin üzerinde oy alanları, yani gerçek çoğunluğun seçtiği adayları meclise göndermektir.
- Toplam blog
- : 859
- : 979
- Kayıt tarihi
- : 21.06.06
Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu, ekonomik..