- Kategori
- Kültürler
Türkü ve çeşitleri üzerine bir yaklaşım (3)
Ünlü türkücülerimizden Neşet ERTAŞ , ( 1938- 25 Eylül 2012 )
Türküleri önce ezgilerine göre ikiye ayırmak mümkündür...
Şöyleki:
1- Kırık havalar,
2- Uzun Havalar,
1- Kırık havalar: Usullü ezgilerdir. Alt türleri; türkü özelde diğer türlerin dışında deyiş, koşma, semah, tatyan, barana, zeybek, horon, halay, bar, bengi, sallama, güvende, oyun havası, karşılama, ağırlama, peşrev, teke zorlatması, gakgili havası, dımıdan, zil havası, fingil havasıdır.
2- Uzun havalar: Usulsüz ezgilerdir. Barak, bozlak, gurbet havası, yas havası, tecnis, boğaz havası, ela gözlü, maya, hoyrat, divan, yol havası, yayla havası, mugam dır. Ayrıca gazeller de özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde halk arasında söylenmektedir.
KONULARINA GÖRE TÜRKÜLER:
Ninniler, çocuk türküleri, tabiat üzerine söylenmiş türküler, aşk türküleri, kahramanlık türküleri, askerlik türküleri, tören türküleri, iş türküleri, acıklı olaylarla ilgili türküler, güldürücü türküler, karşılıklı söylenen türküler, oyun türküleri, ağıtlar gibi…
YAPILARINA GÖRE TÜRKÜLER:
Bu Türküler mâni kıta ve dörtlükler halinde belli bir ezgi halinde söylenen türkülerdir. Bu türküler anonimdir.
Türküler ezgilerine, yöre ve bölgelerine göre de üç bölüm altında toplanılır,
1- Ağızlarına göre türküler,
2-Yörelerine göre türküler,
3-Bölgelerine göre türküler,
1-Ağızlara göre türküler: Amasya Ağzı, Çankırı ağzı, İskilip - Çorum ağzı, Erzurum ağzı, Harput- Elazığ ağzı, Kastamonu ağzı, Urfa ağzı, Kerkük ağzı ve Azeri bölgelerine ait türküler gibi.
2- Yörelerine göre türküler:
Antep yöresi, Van yöresi, Boğaziçi yaylası yöresi, Edremit yöresi, Edremit- Balıkesir yöresi, Amasya, Manisa Dağdere ve Kırşehir Sivas yöreleri gibi türküler yöreye göre adlandırılır.
3 -Bölgelerine göre türküler:
Ege Bölgesi, Karadeniz Bölgesi, Orta Anadolu Bölgesi, Doğu Anadolu bölgesi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Trakya ve Rumeli Bölgesinde söylenen türküler gibi.( 14 )
GURBET TÜRKÜLERİ:
Türkü ve türkülerden, onların yörelerinden söz ederken bir de gurbet türküleri de unutmamak gerekir. Gurbet Türküleri, Türk edebiyatında geniş kapsamda en çok yer alan ve bilinen türkülerdir. Çok eski şiir örneklerinde birinde, çocuklarını ve ailesini bırakan ve çok uzaklara giden gençlerin, bağlık oldukları beyin yanından ayrılan yiğitlerin gurbetteki duyguları anlatan türkülerdir bunlar.
Bu türkülerde acı ve hasret, sıla ve özlem vardır. Pertev Naili Boratav bu konu da şunları söyler: “ Türk halk edebiyatına özgü değildir. Çok eski çağlardan başlayarak Arapların birçok büyük şairlerini gelenek büyük aşklara bağlar. Ünlü hikâyenin kahramanı Mecnûn gibi. ( 1 4 )
Halk şairlerinde Konya’dan Halep’e, Bursa’dan Mısır’a, kadar sürekli olarak gezdiği yerleri ve kendi toprağı olan Çukurova’ya karşı duyduğu özlemi anlatan Karacaoğlan başta olmak üzere bütün halk şairleri, gurbetten söz etmişlerdir. Ünlü şairlerimizden Bekir Sıtkı Erdoğan’ın “HANCI “ adını taşıyan şiirde bir görelim ki gurbeti nasıl anlatıyor, önemi bağlamında buraya alıyorum:
Gurbetten gelmişim yorgunum hancı
Şuraya bir yatak ser yavaş yavaş
Aman karanlığı görmesin gözüm
Beyaz perdeleri ger yavaş yavaş
……………………………………
Garibim her taraf bana yabancı
Derliyim, çekinme doldur be hancı
İlk önce kımıldar hafif bir sancı
Ayrılık sonradan kor yavaş yavaş ( 15 )
Gurbeti baştan sona anlatan Bekir Sıtkı Erdoğan’ın bu ünlü “HANCI “ şiiri elbette ki bir türkünün sözleri değildir. Bu daha çok şarkı halinde söylenmektedir. Bunlardan başka Kerem ile Aslı, Âşık Garip, Karacaoğlan, Pir Sultan Abdal ve günümüzde Âşık Veysel gibi halk ozanları bunları söyleyip sazlarının tellerinde Türkler halinde söylemişlerdir…
Gurbet türküleri, hem gurbete gidenlerin, hem de geride kalanların ağzından söylenilir. Geride kalanlar sevgili, nişanlı, gelin, anne, baba ya da kardeştirler. İşte bunlardan Kayseri yöresinden aldığımız gurbetle ilgili bir türküyü örnek olarak sayfamıza alıyorum:
Yârim İstanbul’u mesken mi tuttun
Gördün güzelleri beni unuttun
Sılaya dönmeye yemin mi ettin
***
Gayri dayanacak özüm kalmadı
Mektuba yazacak sözüm kalmadı
***
Yarim sengideli yedi yıl oldu
Diktiğin fidanlar meyvaya durdu
Seninle gidenler sılayadöndü
Gayrı dayanacak özüm kalmadı
Mektuba yazacak sözüm kalmadı
***
Ağamın giydiği bir keten gömlek
Yok iemi dünyada öksüze gülmek
Gurbetellerinde kimsesiz ölmek
Gayrı dayanacak özümkalmadı
Mektuba yazacak sözüm kalmadı...( 16 )
Gurbet türküleri konusunda sadece bu bir örnektir, daha başka örnekler de vardır
16- Halk Türkülerimiz / Nurer Uğurlu - Örgün Yayınevi İstanbul, Ekim 2009, s.293.
- Toplam blog
- : 2227
- : 832
- Kayıt tarihi
- : 27.06.09
1946 Mardin ili, Kızıltepe ilçesi'nin Esenli köyünde doğmuştur. İlk ve ortaokulu Kızıltepe'de bit..