- Kategori
- Kültürler
Türküler veya türkülerimiz ( 2 )
Türkü ve Türkülerimiz konusunda bazı bilim adamları veya folklorcular neler diyorlar? Bir de onların düşüncelerine bir gözatalım:
Türkülerimiz, Ali – Şir Nevai ( 1441- 1501 ), ölçü ve nazım biçimleri üzerine bilgi vermek amacıyla kaleme aldığı Mizanül Evzan’da ( Vezinlerin Terazisi ) Türküden söz edildiğini bildiriyor: Şöyle diyor Ali- Şir Nevai:“ Türkü haddinden fazla hoşa giden ve insanı duygulandıran bir şarkı türüdür. Aruz’un Rumeli müsemmeni mahfuz kalıbı ile yazılmıştır. Kalıbı aynen şöyledir:
( failatün failatün failatün failün ) kalıbıyla yazılır ve bestelenir.( 9 )
Nevai’nin verdiği ilk bilgilere göre türkü ilk olarak Horasan’dan görülmüş ve dinlenmiştir. Türkülerin ilk örnekleri ise Anadolu’daki en eski örnekleri XVI. Yüzyıldan yukarı çıkmamaktadır. Yine türküler konusunda değerli araştırmacı yazar folklorcu Hikmet Dizdaroğlu, halk şiirinde Türkler adı geçen eserde bu konu üzerinde titizlikle durmakta ve bilgiler vermektedir. Yine iki dizeli olan bu türkü, hece ölçüsünün 8’li ( 4+4 = 8 ) kalıbıyla şöyle söylendiğini ifade etmektedir.
Gül budanmış dal dal olmuş
Menekşesi yol yol olmuş
Siyah zülfün tel tel olmuş
Biz bu yerlerden gideli
Gurbet illere düşeli… ( 10 )
Ünlü halk bilimci ( folklorcu ) M. Fuat Köprülü’ de bu konuda şunları söylemektedirler:”Anadolu Türkleri arasında ahlâki Sûfiye yane veya kahramane mahiyette eserlerinde ve hikâyelerinden başka, tabii sırf “ lirik” mahiyette bir takım hissi aşk, şiirleri, türküleri de vardı. Halk şairlerinin mani, koşma, türkü, Türkmâni, varsağı örnekleri gibi nevilerin ( çeşitlerin), arasındaki fark kısmen “ şekil”lerine ve daha ziyade musiki mahiyetlerine yani bestelerine ait, bunlardan örneğin “ Türkü” türkülerin, “Türkmâni”, Türkmenlerin, “varsağı” Varsak’ların hususi besteleriyle söylenen parçalardır “ diye tanımlar.( 11 )
Özellikle şunu da söylemek gerekir ki türkülerimizin konu ve biçim yönünden gelişmesine saz şairlerimizin de büyük ölçüde katkıları vardır. Örneğin XVI. Yüz yıla kadar semai biçiminde söylenen türküler, bu yüzyıldan sonra özellikle XVII. Yüzyılda Karacaoğlan, Âşık Ömer, Gevheri, Âşık Kerem, Ercişli Emrah, gibi tanınmış halk şairlerimizin de bu konuda koşma ezgileriyle bu alanda önemli ölçüde katkıları olmuştur. Yine 20. ve 21 yüz yılda tanınmış halk ozanlarımızdan Âşık Veysel, Âşık İhsani, Âşık Mahzuni, Murat Çobanoğlu, Musa Eroğlu, Âşık Reyhanî, Muharrem Ertaş Hacı Taşan ve Neşet Ertaş Gibi halk ozanlarımızın da katkıları ve hizmetleri hiç bir zaman yadsınamaz.
Türklülerimiz bağlamında Pertev Naili Boratav’ın bu konuda tespit edilmiş değerli araştırmaları vardır: “ Âşık Türk halk edebiyatında, aşağı, yukarı XVI. Yüzyılın başlarından buyana bilinen bir sanatçı tipidir. Bir yönüyle eski destan ( èpopèe ) geleneğini sürdüren, ama bir başka yönüyle, adının da belirttiği gibi, sevda şiirleri “ (aşk şiirleri ), yani lirik türden şiirler söylemekle görevlenmiş bir sanatçıdır.
1- Dini konuları işleyen saz şairlerimizin söylediklerdi türküler ( bunlar Tasavvufi tekke edebiyatı içinde yer alır,
2- Din dışı konuları işleyen saz şairlerimizin ortak olarak söyledikleri türküler vardır.
Saz şairi için şiir söylemek sazını omzundan indirip türkü halinde söylemek demektir. Saz şairi şiirinin sadece yaratıcısı değil, aynı zamanda bestecisidirler..Şairlerin kendi yarattıkları türküler kendi adıyla söylenen ve ünlenen besteleri vardır. Âşık Kerem ve Âşık Sümmanî gibi. ( 12 )
Bir zaman sonra da türkünün kişisel özellik izleri silinir. Halkın ortak malı olur.. Örneğin Âşık Garip, Karem İle Asla, Tahir ile Zühre, Köroğlu. Dadaloğlu gibi âşıkların dilinden oluşan halk hikâyeleri ve bunlara bağlı türküler, bunlar arasında çok yer alır. Yine bunlardan başka Karacaoğlan, Pir Sultan Abdal Erzurumlu Emrah, Dadaloğlu, gibi ozanların türküleri ve hikâyeleri yıllar boyunca çağdan çağa devam ede gelmiştir.
İşte dilden dile dolaşan Köroğlu’nun bu türküsü Anadolu’muzun her yerinde ve hatta yurtdışına zaman zaman dile gelmektedir ve bu türkü okul kitaplarımızda da yer almıştır. Adı geçen türküyü aynen sunuyorum:
Benden selam olsun Bolu Beyi’ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ok gıcırtısından kalkan sesinden
Dağlar seda verip seslenmelidir. / Köroğlu…
Geçen yıl 18-20 Kasım 2011’de 2. Uluslar arası Âşık Paşa etkinliği için Kırşehir’e davet edilmiştim. Bu arada Kaman basınında araştırmalarıyla tanıdığımız ve yazı yazan bir Kamanlı vatandaşımızla tanıştım. Mümtaz Boyacıoğlu adında bir eğitimci yazar bana Dadaloğlu ile bazı bilgiler verdiler. İşte bu bilgiler ve belgeler arasında Daldaloğlu ‘nun şu ünlü şiiri vardı. “ Kalktı Göç eyleri Avşar İlleri” bu şiiri bize orada okudular, ben de yeri gelmişken aynı şiiri sizlerle burada paylaşmak istiyorum.
Kalktı göç eyledi Avşar İlleri
Ağır ağır giden iller bizimdir
Arap atlar yakın eyler ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir ( 13 )
………………………..
Dadaloğlu’m yarın kavga kurulur
Öter tüfek davlumbazlar vurulur
Nice koç yiğitler yere serilir
Ölen ölür, kalan sağlar bizimdir…/ Dadaloğlu.
Türkülerde bir yaşama olgusu vardır. Karacaoğlan, Köroğlu, Âşık Kerem’in türküleri gibi olanlar uzun ömürlü türkülerdir… Bir de bölgelerin yaşamına göre uzun soluklu olan türküler vardır, örneğin Karadeniz, Toros dağları eteklerinde yaşayan aşiretler, Kuzeydoğu Anadolu, Batı Anadolu ve orta Anadolu bölgelerinde okunan Türkler gibi. Bunları oyun, halay bölgelerinde görmek mümkündür. Karadeniz’de “Horon”, Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde ”bar”, Toros Dağları eteklerinde aşiretler arasında “şaman” Batı Anadolu’da “Zeybek” gibi bunlar oyunlara bağlı türküler de vardır. Yine de türkülerin uzun yıllar yaşamasını sağlayan ilden ile bölgeden bölgeye sazlarıyla gezip dolaşan halk ozanlarının katkıları hiçbir zaman yadsınamayız.
Türkü veya Türkülerimizin bir de çeşitleri vardır, onları da bir başka yazımızda tanıtmaya çalışacağım. Şimdilik esen kalının aziz dostlarım...
- Toplam blog
- : 2227
- : 832
- Kayıt tarihi
- : 27.06.09
1946 Mardin ili, Kızıltepe ilçesi'nin Esenli köyünde doğmuştur. İlk ve ortaokulu Kızıltepe'de bit..