- Kategori
- Dilbilim
Ana Türkçe, Eski Türkçe
www.cokbilgi .com.Türkçenin tarihi gelişimi
Türk dilinin tarihsel dönemlerini, dilbilgisi yazarları farklı sınıflandırmıştır:
Ahmet Caferoğlu,Türkçenin gelişimini dokuz evrede inceler: Altayca, En Eski Türkçe, İlk Türkçe, Ana Bulgarca (Bulgar Türklerinin dilidir), Ana Türkçe, Eski Türkçe, Orta Türkçe, Yeni Türkçe, Çağdaş Türkçe.
Fuat Bozkurt; Türkçe nin gelişimini yedi evrede incelemektedir: Altayca, En Eski Türkçe, İlk Türkçe, Ana Bulgarca, Ana Türkçe, Eski Türkçe, Orta Türkçe, Yeni Türkçe, Çağdaş Türkçe.
Nurettin Demir ve Emine Demir; İlk Türkçe, Ana Türkçe, Eski Türkçe, Orta Türkçe: 1.Doğu Orta Türkçe: a)Karahanlıca, b)Harezmce, Kıpçakça, c)Çağatayca, 2.Kuzey Orta Türkçesi,3.Batı Orta Türkçesi (Oğuzca), 4.Modern Türkiye Türkçesi,5.Türkiye Türkçesi olarak ele alırlar.
Süet Eker, Türkçenin tarihsel evrimini; a. Ana Altayca;( Türkçe, Moğolca, Mançuca, Tunguzca; Korece ve Japoncanın tek bir dil olduğu varsayımına dayalı dönemin adıdır).Türk –Moğol Dil Birliği, İlk Türkçe, Ana Türkçe, b.Eski Türkçe; Orhon Türkçesi, Uygurca; c.Orta Türkçe; Karatanlıca (Hak aniye Türkçesi);ç.Yeni Türkçe; d.Modern Türk Yazı Dilleri
Ana Türkçe
Ana Türkçe dönemi, Türkçenin ilk ürünlerinin ortaya çıktığı yazılı Ana Türkçe dönemine değin sürer. Üzerinde görüş birliği olmamakla birlikte, karşılaştırmalı çalışmalar sonucunda Ana Türkçenin şu ses özelliklerine sahip olduğu söylenebilir:
1. İlk Türkçenin ikinci dönemiyle büyük ölçüde örtüşen Ana Türkçenin, söz konusu dönemden ayrılan en belirleyici özelliği Çuvaşçanın bu dil birliği içinde bulunmayışıdır. Çuvaşça dışındaki bütün Türk dilleri ,Ana Türkçeye, Çuvaşça ise bir nidili olan Ana Çuvaşçaya gider.
2. Ana Türkçenin bir diğer önemli özelliği de ünlü uzunluklarını koruyan bir dönem olmasıdır. Ana Türkçede uzun ünlülerin varlığı, bugün ancak Yakutça, Türkmence, Halaçça gibi dillerde görülmektedir. Çuvaşça, Türkiye Türkçesi, gibi uzun ünlü bulundurmamakla birlikte bu ünlülerin kısalırken bıraktığı izleri taşıyan dillerden öğrenilebilmektedir (geniş bilgi için bk. T. Tekin 1995). Örnek: Trkm.âç,âcık-Yak. âs, âs-, TTaç fakat acık(açık- değil!)
3. Halaççadaki söz başı h- sesi nedeniyle Ana Türkçe, Ana Altayca p->İlk Türkçe h sesini, h- olarak korumuş olmalıdır. ÇünküHalaçça bir z/şdilidir v bir r/ldili olan ilk Türkçede götürülemez:
4. İlk Türkçenin ikinci döneminde y- sesinde birleşen Ana Altayca n-,d-, c-, y-ünsüzleri, Ana Türkçe döneminde yine y- aşamasındaydı Çünkü bugün modern Türk yazı dillerinde, söz başında görülen y-, j- c-, ç-, s- dağılımı İlk Türkçe (2. dönem) ve Ana Türkçe y sesi ile açıklanabilir. Bir başka deyişle bu seslerin tümü y. sesine gider. Örneğin: TT yaya,Kırg. cayaw,Kzk. jayaw, Hak. çazag, Yak. sati, ATyadag (Çuvaş. suran İT yadagın) vb. (Demir ve Yılmaz,2006,s.64,65)
5.İlk Türkçedeki kimi sesler zamanla değişerek Ana Türkçedeki biçimini almıştır.r ünsüzü , zünsüzüne dönüşür: kır<><> Iünsüzü s ünsüzüne dönüşür:kıl< kış;="">ünsüzleri şünsüzüne dönüşür: alçuk< aşuk(aşık="">< baş(="">sözbaşı c,d,n ünsüzleri yünsüzüne dönüşür: cürük< yüzük;="">< tüş="" ‘öğle,güney’;="">yudruk’ yumruk”; nâr< yâz’="">; sonsesteki kısa ünlüler düşer: kona-<>
Eski Türkçe
Genellikle, Türklerin İslamiyet’i kabul etmeden önce Moğolistanbozkırları, Tarım bölgesi ve civarında 6.-l0 yüzyıllar arasında kullandıkları dil, Eski Türkçe olarak bilinir.Aynı terimi 6.-13. yüzyıllar arasındaki dönem için kullananlar da vardır. Ancak İslamiyet’in kabulünden sonra, Arapça ve Farsça sözcüklerin de artan oranda görülmeye başladığı Arap harfi metinler ile aynı tarihlerde yazılmış Budist metinler, yazım, söz dağarcığı, bazı ses ve şekil özellikleri bakımından birbirinden ayrılırlar. 10. yüzyıllarda, İslami çevrede yazılmış yapıtlar ile Budist çevrede yazılmış yapıtlar da aralarındaki farklar nedeniyle ayrı tarihi dönemler içerisinde incelenir
Eski Türkçe yüksek yazın dilidir. Tüm resmi ve dinsel konularda o kullanılır, Kimi Eski Türkçe belgelerin arı ve eski bir dil ile yazılmış olmaları onların kesinlikle eski olmalarını gerektirmez. Runik yazılı bir metnin oyma daha çok baskıdan eski olduğu açıktır. Ne var ki Uygur yazısı ile yazılı bir belgenin yazıldığı zamanı kestirmek zordur.
Eski Türkçe iki evrede incelenir. Bunlar Göktürk ve Uygur dönemleridir. Kuşkusuz Göktürkçe, Uygurca ölçüsünde gelişmemiştir. Uygurlar Göktürkleri yenip ülkelerini ele geçirirlerken halkını da kendi kültürleri içinde eritirler. Dil bakımından onların mirasçıları olurlar. 9. yüzyıldan başlayarak yüksek bir kültür geleneği kurarlar. Bu gelenek 8. yüzyıldan sonra Türk-Moğol hanlıklarının kültür kaynağı olur. Uygur Kağanlığının başkenti Hoço’da yapılan kazılarda, Uygur dil ve yazınının zengin ürünleri ele geçer.
Bu gereçlerde eski Türk kültürünü aydınlatan pek çok bilgi bulunur. Budist, Manihaist ve Nasturi tapınaklarında ele geçen çok sayıdaki yazma Uygur dil ve yazının görkemini yansıtır. Bunlar yerleşik Uygurlardan kalma belgelerdir. Ne var ki, özgün metinler değildir. Türkler arasında yayılmış Ön Asya ve Güney Asya dinlerinin ürünleridir. Genellikle çeviri metinlerdir
Aralarında gökbilim tıp ve yazın konularında olanlar da vardır. İlahiler, dualar, tövbeler, göksel içerikli metinlerdir. Hıristiyan metinleri içinde Doğudan Uç Yetim öyküsü, Kutsal Georun Şehitliği gibi parçalar yer alır.(Bozkurt, Ön. ver. ,s.84)
Türkçenin ilk devirlerinden olan Eski Türkçe devresi, dilimizin diğer evrelerindeki gelişmelerin kaynağıdır. Kısacası, Türkçemizin bütün şekillerinin kökenine inecek olursak Eski Türkçe dönemini incelemeliyiz. Türkçenin ana devresi ve temel yapıları bu dönemde temellenmiştir. (Ergin,1990,s.11,12; Banguoğlu,1990,13,14)Eski Türkçe, Göktürkçe ve Uygurca olarak ikiye ayrılmaktadır. Bu ayrımda yazım yanında bazı ses ve şekil özellikleri belirleyici olmuştur.
- Toplam blog
- : 391
- : 2555
- Kayıt tarihi
- : 04.12.12
Hüseyin BAŞDOĞAN, 1942'de Malatya- Arapgir'de doğdu.Arapgir Ortaokulunu, Diyarbakır Öğretmen Okul..