Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

02 Şubat '13

 
Kategori
Dil Eğitimi
Okunma Sayısı
642
 

Belirtme öbekleri - 3

.. ADIL TAMLAMASI        

benim evim  (-im /-in, -im / -i )       

senin yerin ( -in / -in, -in / -i )                     

senin araban ( -in / -in, -n / -i )                     

bizim arabamız ( -im / --in, -mız / - i )                     

sizin silginiz ( -in / -in, -niz / -i)

sizin eviniz ( -in / -in, -iniz / -i ) 

onun giysisi (-un / -in, -i )           

onların kazakları (-ın, -ı )

 

                        Örneklerde birinci  kişi adılıyla kurulan tamlamada belirten eki “-in” yerine “-im, belirtilen eki “-i ”  yerine de “-im, -imiz” geliyor. Ben-in değil ben-im, ev-i değil ev-im : ben-im ev-im; biz-im ev-imiz

                        İkinci kişiyle kurulan tamlamada ise belirtilen eki “-i ”, “-in, -iniz ” olmaktadır. Sen-in ev-in (-i), siz-in ev-iniz (-i)

                        Belirteni kişi adılı olan adıl tamlamasında belirtilen eki kişi adılına uygun olarak gelir: -im / -im,  -in / -in, -in / -n, -im / -mız    (-imiz), -in / -niz, -in / -iniz, in / -i örnekelerde belirten, belirtilen   eklerin bu sırayla geldikleri görülmektedir. Birinci, ikinci kişiyle  kurulan adıl tamlamasında belirten ben-biz, sen-siz olabilir.

                        Üçüncü kişiyle kurulan tamlamada belirten ekleri ad  tamalama ekleridir. Belirten “o, onlar” yerine ad gelebilir. Örneğin, O-n-un ev-i / Onur’un evi

                        Belirteni adıl olan iyelik öbeğine adıl tamlaması denir.

                        Adıl tamlamalarında üçüncü kişi adılının yerine iyelik öbeğinin yapısı bozulmadan ad gelebilir.

                        Örneğin,

                        o-n-un kazağ-ı  /  Gül-ün kazağ-ı

                        o-n-lar-ın kazak-lar-ı  / Gül-ün kazak-lar-ı

                        Kişi adılı çokluk ekinden sonra belirten eki “-in” alabilir.

                        Örneğin,

                        bizler-in    iş-i

                        sizler-in soru-s-u  vb. 

                        “Kendi” dönüşlülük adılı belirten  ve belirtilen görevinde tamlama kurmaktadır.

                        Örneğin,

                        Kendi evi

                        Can’ın kedisi 

                        Adıl tamlamalarınada belirten düştüğünde eksiltili adıl tamlaması oluşur.

                        Örneğin,

                        (bizim) yurdumuz, (senin) yerin, (benim) kitabım, (onun) yeri

                        Gökte yıldız kadar köylerimiz var.

                        Gökte yıldız kadar (bizim) köylerimiz var.

                        İyelik eki gösterme adıllarının sonuna geldiğinde belgisiz   adıl oluşur.

                         Örneğin,

                        Bunu şunu dert etme.          

                        Ayrıca, adın durum eklerini alan adıllar ikileme oluşturduklarında bunlar da belgisiz adıldır.

                        Örneğin,

                        Ondan bundan yardım bekliyor.

                        Şuna buna inanma.

                        Adıl ya da ad tamlamalarında belirtilen de düşürülebilir. Belirtilenin yerini ilgi adılı “-ki” tutar.

                        Örneğin,

                        Amasya-n-ın elma-s-ı: Amasya-n-ın-ki

                        deniz-in  reng-i : deniz-in-ki

                        benim evim :   benimki 

                        “-ki” adılı belirtenin sonuna gelmektedir. İlgi adılı olan  “-ki”   eki belirtenin belirtenle olan ilgisini gösterir. Ünlü uyumarına aykırı ulanır.          

                                   - ADIL TÜRLERİ

                        Anlatım sürecinde söz dışı kalan ya da düşen öğeler  adıllarla gösterilir. Adıl bir izleme aracıdır. Kişi, sayı ayrımına ek olarak yeni bilgi adıllara yüklenir.Kendinden önceki, sonraki   adı, sözcük öbeğini izlerken anlatanın konumuna göre  yakınlık kurar. Adıl, adın, sözcük öbeğinin, tümceciğin yerini tutan sözcük ya da eklerdir.

                        Örnek,

                        Onu, sen, ben tanıyamadık.

                        Bu çok güzel. (beğendiği araba)

                        Biri geliyor.

                        Kim biliyor?

                        Ordumuz. (Bizim ordu)

                        Sevda’nınki (Sevda’nın çantası)

                        Bura (bu ev), şura (şu ev), ora (o ev)

 

                        Başlıca Adıl Türleri

                      1.Kişi adılları

                      2.Gösterme adılları

                      3.Belgisiz adıllar

                     4.Soru adılları

                    5.Dönüşlülük adılı

                    6.Ek olan adıllar

                               . İlgi adıl

                                . İyelik adılı

                        -. KİŞİ ADILLARI

 

                        “Ben, sen,o, biz, siz, onlar”  kişi adlarının yerini tuttuğu   için bunlara kişi adılı denir.                    

                        Kişi adıllarının özellikleri:                     

                        .Adıl tamlamasında belirten olur.

                            ben-im sevdalar-ım                     

                        . “Ben, sen” yönelme durum eki “-e” aldığında “bana, sana” olur.Nedeni, Batı Türkçesinde  eskiden kullanılan tekil üçüncü kişi adılının yönelme durumuna “an-a” benzetilmesinden ileri gelmektedir.

                        .“O” adılı durum ve iyelik eki aldığında araya “n”ünsüzü  (kaynaştırma harfi, koruyucu ünsüz) girer. Nedeni ben-i, sen-i kişi adıllarının etkisidir.

                        Örneğin,

                        “O-y-u” değil, “o-n-u”  

                         o-n-un ( “n” kaynaştırma harfi), 

                        o-n-dan ( “n” koruyucu ünsüz)

                        .“Ben”, “sen” yerine saygı amacıyla “biz”, “siz” gelebilir.

                        Ben-iz : biz; sen-iz : siz olarak çoğullanır.

                        Örneğin,

                        Biz anlatmaya çalıştık.(biz-ben)

                        Siz bilirsiniz. ( siz-sen)                     

                        .Kişi adılı ilgeçlerle öbek oluşturur

                        Örnekler,

                        Bizim gibi

                        Onun ile

                        Bana göre

                        Senin kadar         

                        . Adlar gibi durum ve iyelik eki alırlar.

                        Örnekler,

                        Size, sizin, bizim, bizde, evim, evimiz, evin, eviniz vb. 

                        . “-ce” ekini alarak tümcede belirteç görevini üstlenir.

                        Örnekler,

                        Kendince haklı

                        Bence haksız vb. 

                        . Adlardan sonra tümcede en çok özne görevini üstlenen    sözcüktür.

                        Örnekler

                        Ben, sen, obirlikte yola çıktık

                        . Kişi adıllarıyla kurulan adıl tamlamasında tamlama  eklerinin yerini iyelik ekleri karşılar.

                        Örnekler,

                        Bizim arabamız

                        Senin kalemin

                        . İkileme oluşturur.

                        Örnekler,

                        Ona bana

                        Bize size

                        . O, kişi, gösterme adılı önad olabilir.

                        Örnekler,

                        O benim  o: kişi adılı

                        O yat kimin? o: önad

                        O senin mi?  o: göstreme adılı

                        -. GÖSTERME ADILLARI          

                        . Bu senin mi?

                        . Bunlar kaça?          

                        . Şu kimin?

                        . Şunları aldın mı?

                        . O ne?

                        . Onları bana ver.

 

                        Yukarıdaki örneklerde anlatana yakınlık ayırımıyla “ bu,    şu, o, bunlar, şunlar, onlar ” şöyle adlandırılabilir. “Bu, bunlar”  yakındaki, “şu, şunlar”  az uzaktaki, “o, onlar” uzaktaki varlığın / varlıkların yerini tutarak varlığı/varlıkları önceki ya da sonraki tümceye taşır. Bunlara gösterme (işaret) adılı denir.

                        “Bu, şu, o” gösterme adılları adılları önad olarak da kullanılabilir. Bu nedenle gösterme adıllarıyla karıştırmmak gerekir.

                        Örneğin,

                        Bu elbiseyi nereden aldın? ( bu, önad)

                        Bu satılık mı? (bu, gösterme adılı)

                        Şu ev kimin? (şu, önad)

                        O senin değil. ( o, gösterme adılı)

                        O şarkıların gözü kör olsun! ( o, önad)

                        Eğer adın yerini tutarsa gösterme adılı, bir adın önüne gelerek onu belirtirse önad olur.    

                        “O” gösterme adılı kişi adılı da olabilir.

                        O geldi.  (o, kişi adılı)

 

                        “Öteki, beriki, öbürü (o biri), diğeri, böylesi (bu ile), şöylesi (şu ile), öylesi o ile) ” sözcükleri de gösterme adılı olarak kullanılabilir.

                                                                                                

                       Örnekler : 

                        Öteki bundan  pahalı.

                        Sen diğerinial.

                        Böylesini bir daha bulamam.

                        Şöylesi olabilir mi?

                        Öylelerini dinlemesene!

                        O silgiyi değil berikini verir misisniz?

 

                        “Bura, şura, ora” yer gösterme adılıdır. Bu adıllar, “bu,   şu, o” gösterme adılları “ara” sözcüğüyle birleşerek oluşmuştur.

                        bu ara : bura

                        şu ara : şura

                        o ara   : ora

                        Sözcüklerin birleşmesinde “ara” sözcüğünde ünlü düşmesi olmaktadır. “Bura, şura, ora” yer gösterme adılları ad durum eklerini alırlar. Ancak yalın durumdayken iyelik eki alır. 

                        Örneğin,

                        Burası sizin öyle mi?

                        Şurasını bir dönsek tamam.

                        Orasını alacağız.

 

                        Gösterme adılları Batı Türkçesinin ilk dönmelerinde,“ bular, şular, olar ” biçiminde kullanılmıştır. On altıncı  yüzyıldan sonra “bunlar, şunlar, onlar” biçimine girmişlerdir.

                        Şular kim aşk ile hem – renk oluptur

                        Oları aldayamaz nakş-ı hane

                                                                      Eşref, 15.yy.

                        -. BELGİSİZ ADILLAR

                        Hangi adın yerine kullanıldığı açıkça belli olmayan, ardında bir kimse, nesne kavramı olan adıllara belgisiz adıl denir. Başlıcaları: birçoğu, bazısı, kimileri, kimisi, öbürü, biri, birisi,    birkaçı,çoğu, hepisi, başkası, şey, nesne, beri, öte, falan, filan, kimse, herkes

                        “Kimse, herkes” belgisiz adılları kişiyle ilgilidir.

                        “Şey, nesne, beri, öte” belgisiz adılları söylemek  istemediğimiz, söyleyemediğimiz, adını unuttuğumuz varlıkların  yerlerini tutar.

                        Örnekler :

                        Öte beri almak için babam kente indi.

 

                        Bir dert ki... / Dayanılır şey değil.

                                                                       Orhan Veli

 

                        Elindeki nesne neye benziyor.

                        Biri serinlik taşıdı uzaktan.

                        Birçoğunu yitirdik.

                        Birkaçı başardı.

                        Hepinizi seviyorum.

 

                        Herkesin yâri geldi, hani bizim hayırsız.

                                                                                  Halk türküsü

 

                        Ne yanar kimse bana ateş-i dilden özge

                        Ne açar kimse kapım bad-ı sabadan gayrı.

                                                                                  Fuzuli

                        Kimi bebesinden geçmiş

                        Kimi gayri ot yer.

                        Kiminin kopmuş ayağı 1328’de

                        Adını verir sana.

                                               Fazıl Hüsnü Dağlarca

 

                        Fabrikaları filan varmış.

                        Belgisiz adıl  verilen örneklerde koyu yazılan sözcüklerdir. Örneklerdeki belgisiz adıllar ad tamlaması kurduklarında belirtilen oluğunda belirten eki “-in” yerine adın çıkma durum eki  “-den” gelir.

                        Örnekler:

                        Arkadaşlardan bazıları        (Arkadaşlar-ın......)

                        Çocuklardan birkaçı            (Çocuklar-ın.........)

                       

                        Sanatsız kalan bir milletin hayat damarlarından biri  kopmuş demektir.

                                                                                                                                         Atatürk

                        Belgisiz adıl ad tamlamasında belirten de olabilir.

 

                        Örneğin,

                        Hiçbirinin yüzü gülmüyordu.

                        Belgisiz önadlar iyelik eki alınca belgisiz adıl olur.

                        Örneğin,

                        Bir çocuk          : biri , birisi

                        Birkaç öğrenci  : birkaçı

                        Birçok sorun      : birçoğu

                       Hiçbir öğretmen : hiçbiri , hiçbirisi

                       Başka ev             : başkası

                    Kim  soru adılı iyelik eki alınca belgisiz adıl olur.

                    Örneğin,

                   Beni anlayacak kim var?

                   Beni kimi anlar, kimi anlamaz

                        Kim : soru adılı

                        Kimi: belgisiz adıl

                    Belgisiz adıllar ilgeçlerle  kullanılabilir,

                        Örneğin,

                        Birçoğu gibi

                        Herkes için

                        Başkası kadar

                        -. SORU ADILLARI

                        Adların yerinisoru yoluyla tutan sözcüklere soru adılı denir.

                        Örnekler:

                        Sessiz yaşadım; kim beni nerden bilecek?                                                  

                                                                                 Mehmet Akif Ersoy

                        Nereye gittiniz?

                        Ne dedi?

                        Hangisi senin?

                        Kaça aldınız?

                        Kim geldi?

 

                        “Kim, ne, hangisi, kaça, nere” sözcükleri adların yerini soru yoluyla tutmaktadır.

                        Soru sözcükleri adların önüne geldiğinde soru önadı, eylemleri etkilediğinde soru belirteci, adların yerini tuttuğunda  soru adılı olur.

                        Örnekler:

                        Hangi odayı belirttiniz?        

                        öna

                     

                        Ne dolaşıyorsun?

                        bt

 

                        Hangisini beğendiniz?

                         soadl         

                                          

                        “Nere” soru adılı “ne” , “ara” birleşmesi sonucu oluşmuştur.

                        Ne ara : nere                    

                        “Hangi, kaç” soru önadları iyelik, durum ekleri alarak  soru adılı olmuşlardır.

                                          

                        Hangi ev ?  Hangisi ?

                        Kaç lira ?    Kaça ?                    

                        Soru adılları ad tamalamalarında belirten ya da  belirtilen olabilir.                                         

                        Örnekler :

                        Kimin başarısı ?                (belirten)

                        Arkadaşların hangisi ?    (belirtilen)

                        Soru adılları ilgeçlerle birlikte kullanılabilir.

                        Örnekler :                   

                        Neye göre

                        Kimin için

                        Soru adıllarından “kim / kimi / kime / kimde / kimin”  kişileri, “ne / neye /neyi / nesi / nere / nereyi / nereye /nerede /  nereden”  yerleri sormak için kullanılmaktadır.

                        İyelik ekleri “ne” soru adılına doğrudan ya da “y” kaynaştırma harfiyle bağlanmaktadır.

                        Ne-y-in eksik söylesene ?

                                                           Türkay Korkmaz, Annem Aşık

                        Ne-n-e gerek senin?  ne -ne

                                                                      kh   de

 

                        Ne-y-i var ?                ne –y - i

                                                                   kh  ie

                        Ne-s-i var ?

 

                        -. DÖNÜŞLÜLÜK ADILI

 

                        Eyemin üstlendiği yargının özne üzerine dönmesini sağlayan, öncül kişiyi daha iyi belirten adıla dönüşlülük adılı denir.

                        Türkçede “kendi” sözcüğü dönüşlülük adılı olarak kişi  adıllarının özelliklerini gösterir :

                        Ad tamlamasında belirten, belirtilen olabilir.

                        Örnekler :

                        Kendi düşünceleri, kendi eviniz, kendi arabam      

                        bten                            bten               bten

                        Oya’nın kendisi  biliyordu.

                                         blen

                        “Kendi” dönüşlülük adılı diğer adılların anlamını pekiştirmek amacıyla kullanılabilir.

                        Örneğin,

                        Ben kendim başardım.

                        ö

                        ---------------

                       özne “ben”  pekiştirilmiş

 

                        “Kendi” dönüşlülük adılı tek başına kullanıldığında kişi adıllarının yerine geçer.

                        Örneğin,

                        Kendi gitti

                        Adı bile kalmnadı  yadigâr

Orhan Veli Kanık

                        “kendi gitti. / O gitti.                       

                        “Kendi” dönüşlülük adılı durum ve iyelik eki aldığında  araya  adıl  “n”  alır. Üçüncü tekil kişideyse iyelik eki “s” ile  ulanır. Birinci, ikinci kişilerde iyelik ekleri doğrudan ulanır.

                        Örnekler :

                         Kendi-n-den, kendi-n-i

                        Kendi-s-i-n-e

                        Kendi-m, kendi-n, kendi-miz, kendi-niz

                        Dönüşlülük adılı ikileme olarak kullanıldığında belirteç görevi üstlernir.

                        Örnek :

                        Murat kendi kendine konuşuyordu.

                                           bt

                        Dönüşlülük adılı “kendi” deyimlerde de kullanılır.

                        Örnekler :

                        Kendine yedirememek, kendinden geçmek, kendini bilmek, kendine gelmek, kendi kendine gelin güvey olmak, kendini  ağırdan satmak, kendini ateşe atmak vb.

                        Batı Türkçesinde “kendi” dönüşlülük adılı Azeri diyeleğinde “öz” olarak yaşatılmaktadır.

                        Örneğin,                                           

                       Men özüm gelmişem.                                    

                        Dönüşlülük adılı “kendözü (kendü özü), kendüzü  (kendüsü), kendisi” biçimlerinde kullanılmıştır.

                        Dönüşlülük adılı “kendi”, kişi adıllarının özelliklerini  gösterir ve onlar gibi çekimlenir.

                        Örnekler :

                      Kendin (yalın)

                      Kendimi, kendime, kendimde, kendimden

                      Kendisi, kendisini, kendisine, kendisinde, kendisinden     

                     Kendileri, kendilerini, kendilerine, kendilerinde, kendilerinden

                      Kendiniz, kendinizi, kendimize, kendimizde, kendimizden

                      Kendini, kendine, kendinde, kendinden        

                      -. EK OLAN ADILLAR     

                        Sözcük işleyişinde olan kimi ekler adların yerini tutmaktadır. Adıl bir sözcük türüdür. Aynı işlevi yerine getiren ilgi  eki “-ki ” ile iyelik eklerinin de “-m / -im, -in, -i / -(s)i, -miz /-imiz, -niz / -iniz, -leri” adıl olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

                        Bir ekin  söz içinde adın yerini tutması onu adıl olarak değerlendirip adlandırmada yeterli kılmaktadır.

                        Ek olan adıllar .

                        İlgi adılı : -ki

                        İyelik adılları : -m / -im, -n / -in, -i / -(s)i, -miz / -imiz, -niz / -iniz, -leri

                        Örnekler üzerinde ek olan adılları görelim :

                        Romanımı evde unuttum sizinkini okuyabilir miyim ?

                        “-ki ” belirtili ad tamlamasında belirtilenin yerini tutmaktadır. 

                        Örnekler :

                        Sizin romanınız: sizinki                                  

                        Sizin romanınızı okuyabilir miyim ?

                        Sizinkini okuyabilir miyim ?

 

                        Bir iyelik ekinin adıl olabilmesi için belirteni düşmüş bir  tamlamada yer alması, ben (-m / -im), sen (-n / -in), o (-i);  biz (-miz / -imiz), siz (-niz / -iniz), onlar (-leri) adıllarından birinin yerini tutması gerekmektedir.

                        Örneğin,

                        Benim kitabım

                                           ie

                        ............  kitabım                    

                                              iadl

                        Birinci örnekte “-ım” iyelik eki (ie), çünkü belirtili ad  tamlamasında yer almaktadır. İkinci örnekteyse belirtili ad tamlamasının belirteni düşerek nesnenin kime ait olduğunu (iye) “-ım” eki üstlendiğinden bu eke iyelik adılı denir.

                        Bu iki eki birbirine karıştırmamak gerekir. Belirteni, belirtileni olan bir tamlamadaki ekler iyelik ekleri, belirteni düşmüş yalnız belirtileni kalmış ve belirteni üstlenen ekler ise iyelik adıllarıdır.

                        İlgi adılı olan “-ki” ile önad ya da adlaşmış önad türeten “-ki” ekini karıştırmamak gerekir.

                        Örnekler :

                        Karışım seninkinden büyük.          (-ki ilgi adılı)

                        (benim karışım senin karışından büyük.)

                        “Seninki” , “senin karışın” anlamını taşıyor. “-ki” eki  “karış” sözcüğünün yerini tutuyor.

                        Sokaktaki adamı dinleyen kim ?      (-ki sözcüğü önad yapan)

                        sokaktaki adam

                         öna                 a

                               önatam     

                        “Sokakta” sözcüğü adın durum ekinden (-den)  sonra “-ki” ekini almış.

                        “Sokaktaki” sözcüğü, adın önüne gelerek onu belirtmiş.    Böylece adın önadı olmuş.

                        Önad tamlamasında adı düşürürsek önad adlaşır. (Önadların adlaşması konusuna bakınız.)

                        Örneğin,

                        sokaktaki adam : önad tamlaması

                        sokaktaki : adlaşmış önad

                        Bendeki bitti.     (Bendeki para....)

                        Bu tümcede, “bendeki”sözcüğünden sonra gelen ad  düştüğünden “bendeki” önadı adlaşmış..

                        Tümce başlangıçta şöyleydi :

                         Bendeki para bitti. 

            Adıl olan “-ki” ad tamlamasında düşen belirtilenin yerini   tutar; önad olan “-ki”  ise önad tamlamasında  düşen adla önadın adlaştığını gösterir.

                        Örnekler :

                        Onunki, babamınki, benimki....... “-ki” ler ad  tamlamasında belirtilenin yerini tutuyor. Bu nedenle adıl olan  “-ki” ekidir.

                        Onun evi ,  babamın arabası , benim gömleğim....

                        “evi, arabası, gömleğim” ad tamlamasında belitilen görevinden düşünce yerine “-ki” olan adıl gelmektedir: onunki, babamınki, benimki

                        Evdeki azaldı. (Evdeki yiyecek azaldı.)               

                        Bu tümcede “-ki” eki tümceye bulunan anlamı  katmaktadır. Adın durum eki “-de” den sonra “-ki” ekini   alan önad görevli ad adlaşmıştır.                          

                        evdeki yiyecek           evdeki

                         öna              a                              adlaşan önad

                              önatam

                        Kimi kez “-ki”eki adın durum eki almayan adların da  sonuna gelir.                    

                        Sabahki konuşma hoş değildi.

                        sabahki konuşma                    sabahki

                          öna          a                          adlaşan önad

                              önatam     

                        Örnekte ad düşünce önad adlaşıyor. Ayrıca, “-ki” ekinin    büyük ünlü uymlarına uymadığını bir kez daha görüyoruz.  (yazım-noktalama bölümü, “ki “ sözcüğü “-ki” eki)

                       Örnekler :

                       karşıki, damarlarındaki, deminki, komşularınki...vb.

                       Uygulama

                       Aşağıdaki tümcelerin hangisinde ilgi adılı kullanılmıştır ?

                     1.Sınıftaki öğrenciler durmuyordu.

                     2.Cüzdanındakileri düşürmüş.

                     3.Sizinkiler ders çalışıyor.

                     4.Evdekiler dinleniyor.

                      5.Pakettekileri göstermedi.

                           Adın “-de” durum ekiyle kalıplaşan “-ki”, “sınıftaki öğrenciler”  önad tamlamasında “sınıftaki” önad görevinde, “cüzdanındaki, evdeki, paketeki” sözcükler ise adlaşmış önadlardır. Çünkü, “cüzdanındaki paralar, evindeki eşyalar, paketteki armağanlar” önad tamlamalarındaki adlar, “paralar, eşyalar, armağanlar” düşmüş

                        .”Sizinkiler” sözcüğündeki “-ki” eki ad tamlamasında belirtilenin yerini tutuyor. Tamlama olarak, sizin çocuklar olarak  yazabiliriz.Bu nedenle “sizinkiler” de yer    alan “-ki” adıldır. 

                    -  ADILLARIN YAPISI

                        Adılları biçimsel olarak incelediğimizde temelde iki öbeğe ayrılır :

                        . Yalın adıllar

                        . Bileşik adıllar

                        Bunların dışında öbekleşmiş adıllar  da bulunmaktadır.

                        Adıllardan 1. ve 2. tekil kişi adıllarının “-ler” çoğul ekiyle çoğullanmayıp  eski Türkçeden önce var olduğu sanılan bugün  dilimizde de çekim eki olarak kullanılan “-iz” ekiyle           çoğullandığını görüyoruz.

                        Örneğin,

                        ben  - biz

                        sen  -  siz        

                        Yalın adıllar :

                        Diğer sözcük türlerinde olduğu gibi kök durumunda ya da  yapım eki almamış adılara yalın adıl denir.

                        Örneğin,

                        ben, sen, o, bu, şu, kim, ne, bazısı, nereye, kaça, kendi  vb.

 

                        Bileşik adıllar :

 

                        Birden çok ad soylu sözcüğün birleşip kaynaşmasıyla oluşan adıllardır.

                        Örneğin,

                        Kimse (kim ise),, herkes (her kimse / her kes), birçoğu    (bir çok), birkaçı (bir kaç), öbürü (o biri), hiçbiri (hiç biri), böyle (bu ile), şöyle (şu ile)   öyle (o ile),  bura (bu ara), şura (şuara), ora (o ara), nere (ne    ara), hiç kimse, her biri,  herhangi biri,  birbiri (bir-i  bir-i)  vb.

                        Öbekleşmiş adıllar :

                        Öteki, beriki, şurdan, burdan, falan filan, öteki beriki, onunla (onun ile), benim gibi, bizim için, sizin kadar, şu kadar, bu kadar, bu gibi, bunlar gibi, onlar kadar, şunlar gibi, kiminle (kim ile), kimiçin (kimin için), kim gibi, kim kadar, neyle (ne ile), niçin    (ne için), size göre, onlara doğru, buna  karşı  

- ADILLARIN TÜMCEDEKİ GÖREVLERİ

             Bu işi kendisi başarmış.

                          blin

            Kendi kendine konuşuyor.

                        btöb

            Pencereyi kapadım ( ben : ö )

            Birçoğunu okudum ( ben : ö )

                  blin

            Mendilin bende kalmış.        

                                dt                                  

            Bu camı kıran sendin

                                       y 

                                         

                 Adıllar tümcede özne, nesne, dolaylı tümleç, belirteç tümleci, yüklem görevlerinde bulunabilir. Adıllar, adlar gibi işlem görürü; çoğullanır, çekimlenir, iyelik öbeği kurar.   

 

 

 

 

 

 

 

 

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
Toplam blog
: 1064
Toplam yorum
: 308
Toplam mesaj
: 19
Ort. okunma sayısı
: 714
Kayıt tarihi
: 24.03.12
 
 

Türkay KORKMAZ, umuda yolculuğu ertelemez. Mermeri delenin damlanın sürekliliği olduğunu bilir. Y..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster