Cagımızın yeni hastalıgı: Ortoreksiya!

Çağımızın yeni hastalığı!

Obezite (aşırı şişmanlık), anoreksiya nevroza (yememe hastalığı), bulimia nervosa (aşırı yeme hastalığı) derken; yeniçağın ve şehir yaşamının hayatımıza kazandırdığı yeni bir kavram daha…

Orthoreksiya nervosa; yani sağlıklı yeme takıntısı.

Sağlıklı beslenmenin önemini her geçen gün daha da fazla kavramaya başlarken; bu durumu abartıp yemek yemeyi işkence haline getirenlerin sayısı gittikçe artıyor. Uzmanlar sorunun önümüzdeki 10 yıl içinde yaygınlaşacağını ve sağlığı ciddi şekilde tehdit eder boyutlara ulaşacağını belirtiyor.

ORTHOROKSİYA NERVOSA NEDİR?

Yunanca’da ‘ortho’ kelimesi ‘doğru’, ‘normal’; ‘oreksia’ ‘iştah’ anlamına gelmektedir.

Orthoreksiya; kişinin her yediğinin sağlıklı olup olmadığını kontrol etme ve besinleri buna göre seçme takıntısıdır. Sağlıklı beslenmenin patalojik takıntı haline geldiği bir yeme davranışı bozukluğudur.

Yine bir yeme davranışı bozukluğu olan aneroksiya nervosada hastanın amacı zayıflama; ortoreksiyada ise sağlıklı beslenmedir. Bu şekilde olumlu görünse dahi, zararlı besinlere karşı duydukları derin korkudan dolayı öyle çok yiyecekten vazgeçerler ki; sonunda diyetlerinde tüketebilecekleri bir iki çeşit besin kalır. İlerlemiş vakalarda hastalar tıpkı aneroksiya nervosa hastaları gibi hızla kilo kaybederler.

Orthoreksikler için yiyeceklerin saf ve katkısız olması çok önemlidir. Bu yüzden çoğu sebze ve meyveyi çiğ olarak tüketirler. Bildiklerinin tek doğru olduğuna inandıkları gibi, besinlerin sağlıklı olup olmadığı onların kendi diyet anlayışlarına göre değişir.

Orthoreksikler; bir besini sağlıksız olmasa bile her hangi bir besin öğesini fazla ya da az içerdiği için sağlıksız olarak değerlendirilebilir. Yanlış olduğunu düşündükleri pişirme yöntemlerini de ret ederler.

Temelinde belli yemeklere karşı nefret duyarlar. Hatta sağlıksız beslenenleri küçük görürler ve onların da alışkanlıklarını değiştirmeye çalışırlar. Aralarında mükemmeliyetçilerin, obsesif-kompulsif bozuklukları olanların sayısı yüksektir.

Bazı uzmanlara göre; değişen dünya ve yaşam koşulları, güzellik kavramının kadınlar için zayıflık; erkekler için atletik olarak yerleşmeye başlaması ve besinlerde katkı maddeleri ve hormon kullanımının artması orthoreksiyaya davetiye çıkarır. Dış etkenlerin yanı sıra; kişinin obsesif (takıntılı) bir kişilik yapısı olması temel nedenler arasında gösterilir.

KENDİNİZİ TEST EDİN!

Orthoreksiya hastalığını ilk tanımlayan Steve Bratman’ın testi ile kendinizi deneyebilirsiniz:

1. Günde üç saatten fazla zamanınızı beslenmenizi düşünmeye ayırıyor musunuz?

2. Yemeklerinizi günler öncesinden planlıyor musunuz?

3. Beslenmenizin kalitesi artarken, yaşamınızın kalitesi azaldı mı?

4. Yediklerinizin besin değerleri, sizce beslenme zevkinden daha mı önemli?

5. Kendinize karşı hoşgörünüz son zamanlarda azaldı mı?

6. Sağlıklı beslenme kararlılığı kendinizi daha çok beğenmenizi sağladı mı?

7. Sevdiğiniz, keyif aldığınız besinlerden vazgeçip yerine sağlıklı besinler koydunuz mu?

8. Beslenme düzeniniz, sizi aile ve arkadaşlarınızdan uzaklaştıracak derecede etkiliyor mu?

9. Sağlıklı beslenme düzeninizden biraz uzaklaşınca, suçluluk duyuyor musunuz?

10. Sağlıklı beslendiğinizde kendinizle barışık oluyor ve sağlığınızı iyi kontrol edebildiğinizi düşünüyor musunuz?

v Bu sorulardan 4-5 tanesine ‘evet’ diyorsanız; ACİLEN ÖNLEM ALIN! Beslenmenizi biraz gevşetin, rahatlayın ve sadece sağlıklı beslenme kurallarını uygulamakla sınırlı kalmaya özen gösterin.

v Hepsine ‘evet’ diyorsanız; DİKKAT! Sağlıklı beslenme saplantısına yakalanmışsınız. BİR UZMANA DANIŞIN!

Diyetisyen İrem KAYA