Facebook üyeleriyle yapılan görüşmeler üzerine

Türkiye’deki Facebook’un üyelerinin, Facebook’u nasıl, ne amaçla ve günde ortalama kaç saat kullandıklarına dair sorular yöneterek, Facebook’un iletişimdeki önemini ve bağlılığını öğrenmeye çalıştık.

Yazılı mesaj olarak Facebook üyelerine üç soru yönelttik: 1- Facebook hangi amaçlarla neden kullandıklarını 2- Facebook’da neler paylaştıklarını 3- Facebook günde ortalama ne kadar süreyle giriş yaptıkları ve kullandıklarını, sorduk.

Bu sınırlı araştırmamızda, üyelerin cinsiyeti, yaşı, dini/siyasi/ideoloji düşünceleri, ırk/renk ayrımı gözetilmeden yapıldı. Ki üyelerin Facebook bulunma amaçları sadece gözetilerek, Facebook’un iletişimde çeşitliliği ve önemi fark edilebilsin.

İletişime geçilen üyelere, yapılan bu araştırmada isimlerinin kullanılmayacağı ifade edilmiştir ki üyelerin gizliliği vurgulanarak rahat ve samimi cevap vermeleri hedeflenmiştir. Üyelerle yapılan görüşmede üyelerde bu konuda rica bulunmuşlardır. Bizde sadece üyelerin baş harflerini ve cinsiyetini ifade etmekle yetindik.

Yapılan araştırmada üç farklı adres üzerinden 548 üyeye yazılı mesaj atılmıştır; Dört gün sürmüştür, bu süre aynı zaman cevapları bekleme süresidir de.

 Dört gün sonunda:

1-      17 kişi sorulara cevap vermek istemediğini belirtmiştir

2-      21 kişi mesaj iletisini okuduktan sonra iletinin gönderildiği adresi engellemeye almıştır.

3-      170 kişi iletiyi okuduğu halde geri dönüş yapmamıştır

4-      340 kişi sorulan sorulara cevap vererek dönüş yapmıştır.

Aşağıya üyelerinin cevaplarını olduğu gibi aktarmadan önce şuna değinmek istiyorum; üyelerinin çoğunun Facebook’da bulunma nedenlerini genel ifadelerle izah ettiği görülmüştür. Üyeler özel nedenlere girmediğini ve girmek istemediklerini söylemişlerdir. Bu da üyelerinin mahremiyetlerinin bilinmemesinin nedeni yattığı söylenebilir. Cevap vermeden adresin engellenmesi bir nedeni bu olarak görülmüştür. Aynı şekilde cevap vermek istemeyenlerde de benzer bir durum gözlenmiştir.

Araştırma sonucunda çok benzer cevap alınmıştır. Ortak cevaplar Facebook’un daha çok hangi amaçlarla kullanıldığının göstergesidir.

Dikkat geçen bir diğer konu ise, üyelerin hiçbirinde cinsellik, seks ve partner arayışlarının cevabının gelmemesidir. Halbuki Facebook üzerinde yaptığımız araştırmalar birçok cinsel içerkli grup, sayfa ve profil olduğu görülmüştür, bu üyelerden gelen cevap daha çok bilgi edineme olduğu cevabı gelmiştir. Sadece 4 kişi bayan/kız için girdiğini söylemiş, kısa aralıklardan sonra öyle bir niyetlerini olmadığını, biraz önce öylesine yazdıklarını ve bunu kullanmamızı istemişlerdir. Konuşmalarda ilk söylediklerinin daha gerçekçi olduğu ifade edilmiştir ki, bazı üyelerle(65 üye) yapılan konuşmalarda birkaç adreslerinin olduğunu ve hepsinde farklı paylaşımlar yaptıklarını söylemişlerdir. Yine farklı adreslerinin nedenini yeni insanlarla tanışma amacıyla kullandıkları söylenmiştir. Yeni adreslerinde eş dost ve akrabalarının olmamasına özen gösterildiği anlaşılmıştır. Dolaysıyla üyeler kendilerini farklı yansıtmalarının nedeni gerçek Facebook adreslerinde genel ifadeler kullanmasının altındaki neden gerçek profillerinin olmasındandır.

Üyeler, diğer adreslerinde farklı paylaşımlarda bulunduklarını ama bu paylaşımların neler olduğuna değinmekten kaçınmışlardır. Araştırmanın etkilenmemesi yani üyelerin cevap vermesinden kaçınmaması için çok zorlama yoluna gidilmemiştir.

Aşağıda aktarılan cevaplar hem çok yer kaplamaması ve benzer cevaplara yer vermemek adına sınırlı tutulmuş daha çok ilginç olan cevaplara yer verilmeye çalışılmıştır. İletilerin aktarılmasından sonra da değerlendirme yapılacaktır.

G. F / Bayan

·         Merhaba Osman Bey. Buradaki Facebook hesabını açmamdaki neden kitap sayfalarını takip etmek, yeni çıkan kitapları takip etmek. Kendim de Mart ayında kitap çıkardığım için kitabim hakkında yapılan yorumları görmek. Diğer Facebook hesabından daha Çok Arkadaşlarım ve akrabalarımla ilgili gelişmeleri takip etmek. Günde yaklaşık 3 saat Facebook kullanıyorum.

U. T. / Erkek

·         Politik Amaçlı kullanıyorum.1saat vaktimi alıyor. Ağırlıklı olarak siyasi ve toplumsal mesajlar vermeye çalışıyorum. Bir de ilişkili olduğum insanlarla, daha yakın olmaya çalışıyorum.

M. A /Erkek

·         Facebook’u karı kız ayarlamak için kullanıyorum Günde 9 saatimi alıyor. Genelde paylaşımlarda bayanların ilgisini çekecek şeyler paylaşıyorum.

A.    D /Bayan

·         Daha çok yeni kitaplar ve Arkadaşlarımla paylaşımlar yapmak için kullanıyorum ve cepten kullandığım için hemen hemen sürekli kullanıyorum ve profilime herkesi eklememeye dikkat ediyorum. Tanıdığım ve güvendiğim insanlar ekli olduğu için de söz, yazı, kitap yorumu bazen sevdiğim bir şarkı ve fotoğraf paylaşıyorum... Faydalı kullanıldığında yararı var ama herkesi yada her Sayfayı eklemenin doğru olduğunu düşünmüyorum... canlı bir anı yada Hatıra defteri gibi kullanıyorum aslında bazen seneler öncesinden bir resim yada Yazıyı görmek güzel Yada Unuttuğum doğum günlerini hatırlatması güzel. Umarım yardımcı olmuşumdur...Ödevinizde başarılar.

·         S. S. /Bayan

·         Yeni insanlarla tanışmak, fikir alış verişi yapmak ve paylaşımlarda bulunmak amacıyla kullanıyorum. Günde bir kere 6 paylaşım yapıyorum. Ünlü düşünürlerin ve anlamlı sözleri paylaşmaya çalışıyorum.

H.  E. /Bayan

·         Sosyal medya olarak çok ve kolay kullanılan olduğu için. Birçok haberim TV ve gazetelerden önce buraya düştüğü yani çabuk haber alındığı için.

Hiç görmediğiniz yerlerden değişik resimler görme imkânı. Acılı ve sevinçli günlerinizi arkadaş ve dostlarla paylaşma imkânı bulabildiğim ve haberleşebildiğim için.

Daha önce isimlerini duymadığım hayvan resimleri ve hayvanların yavruları ve başka hayvanlarla hayvanların çocuklarla olan ilişkilerini burada görebildiğim için.

Siyaseti daha yakından takip edebildiğim ve yorum yazabildiğim için her ne kadar baskı olsa da ben bu baskılara meydan okuyabildiğim için

Yalnız bir kişi olduğumda bana arkadaş olduğu için.

Bunun yanında bağımlılık yaptığı ve sosyal hayatınızı biraz engellediği doğru. Ben emekli olduğum için çok engellemiyor boş vakitlerimi değerlendiriyorum

F. H. /Bayan

·         Hem işim gereği hem de kafa dağıtmak için hem bazılarına kendimi anlatmak için hem de bazen niye kullandığımı bende bilmeden kullanıyorum işte.

Okur-Yazar Yayıncılık

·         Daha çok amacı insanları kültürel anlamda bilgilendirmektir. Facebook aynı zamanda telefon yerinede kullanıyorum. Yazarlara ulaşmak adına kullanıyorum

Daha çok kitap, hedefine teslim sözler, ayrıca yaptığım beğenilerinde o sözü veya çalışmayı desteklediğim anlamına gelmiyor. Sadece onu gördüm anlamında beğeniyorum

Keşke birde beğenmiyorum butonu olsa

K. Ö. /Erkek

·         Günde 15-16 Saat Bilgisayar Kullanıyorum, bu zamanın çok büyük bir kısmı Facebook’ta geçiyor. Önemli gördüğüm olayları ve duyuruları buradan, özellikle gazeteci-yazar ve şairlere kısa sürede duyurabiliyorum. Burayı tercih etmemin neden, duyuruların takip edildiğini beğenilerden anlıyor olmam. Aynı konuları e-posta listesinde duyurduğumda halde, oradan sadece 2-3 kişi faydalandığını ifade ediyor. Facebook’tan her konuda daha iyi dönüş alıyorsunuz. Lindekin veya Twitter’da Facebook’a karşı iyi değil bana göre.

H. K. /Erkek

·         Genelde fotoğraflar paylaşırım

Gündemdeki olayları takip eder ve paylaşırım

Yurtdışındaki arkadaşlarımla görüşürüm

Ve günde yüzlerce kez girerim

D. K. /Erkek

·         Facebook u kendi duygu ve düşüncelerimi.. Tanımadığım kitleye de ulaştırmak için kullanıyorum.  Bilgi alışverişi içinde diyebiliriz...

Ben devamlı Facebook’tayım. Cepten girdiğim için. Hemen bakarım ne var ne yok diye...

Paylaşımların çeşitli... Ama ağırlıklı Türkiye siyasi ve sosyal gündemdir.

O.  Z. /Erkek

·         teşekkürler Facebook’u gerek edebî gerekse de Basın haberlerimi duyurmaktaki çabukluk ve kolaylık nedeniyle tercih ediyorum..emekli öğretmen olduğum için sabah akşam kullanıyorum..sayısı hakkında rakam telaffuz etmem zor..sürekli netteyim..selam ve saygımla..

M. Ş. /Bayan

·         Ben sık kullanıyorum genelde açık kalıyor.

İş için onun dışında şiir edebiyat ve sosyal sorumluluk alanlarındaki projelerimle ilgili paylaşımlarda bulunmak için kullanıyorum.

Zeytin Dalı Kültür Sanat grubumuz bu konuda çok etkinlik gerçekleştirmiş bir gruptur örneğin. Antoloji ve Facebook etkin şekilde kullanılarak gerçekleştirilmiş etkinliklerdir.

D. T. /Bayan

·         Sosyal içerikli yazıları takip ediyorum. Ve de sanalda kendi düşünce yapımdaki insanlarla bilgi alışverişi. Bazen iletişim amaçlı kullandığım da oluyor.

D. Ö. /Bayan

·         Günde birçok kez giriyorum paylaştıklarım genelde eğlence içerikli konular stres atma diyebilirim oyun oynuyorum ama daha çok şehir dışında bulunan arkadaşlarımla iletişimimi koparmamak için kullanıyorum

R. T. /Erkek

·         Facebook’tan faydalanma amacım, tanımadığım insanlara buradan ulaşıp onlarla iyi bir iletişim kurmak, aslında fazla zamanım olmamasına rağmen buradan insanlara bir şeyleri iletmek, paylaşmak, yararlı olmak için şahsen iyi bir iletişim kaynağı olmaktadır bana. Teşekkürler...

Ö. Ş. /Bayan

·         Gelişen teknoloji şartlarında insanlar birbirlerini ziyaret etme olgusunu büyük ölçüde kaybetmişlerdir. İş ve çalışma hayatına boğulmuş, toplumsal ilişkiler arka plana atılmıştır. Fakat daha sonra sosyal iletişim ağları kurulunca birbirlerini gerçekte ziyaret etmeyen insanlar bu platformlarda takip etmeye, konuşmaya başlamışlardır. Hatta bu platformlardaki 'mesaj' butonuyla birbirlerine mesaj atıp gerçek dünyada buluşma imkânları kazanmışlardır. Sosyal iletişim ağlarının alışılmış iletişimi güçlendirip/güçlendirmediği tartışılır fakat sonuçta farklı bir iletişim algısı yarattığı bir gerçektir. Bu da teorik olarak iletişime katkıdır.

Ben bir sosyal iletişim ağı olarak en çok 'Facebook' u tercih ediyorum. Facebook bana daha kullanışlı ve daha sempatik duruyor lakin insanların bilindik şekilde ilk kurulan Facebook ağına olan ilgisi ve arkadaşlarımın da burada yer alıyor olması buraya olan ilgimi arttırıyor olabilir. Belki de bu sadece bir alışkanlıktır. Facebook’ta düşündürücü veya sevgi dolu şeyleri paylaşmayı severim, burası benim için boş sohbetlerden daha çok düşünce ve duygu aktarımı yapılan ve gelecekte daha çok önem kazanacak bir alandır. Ayrıca can sıkıntısına birebirdir yine çok kullanmamaya arada dışarı çıkmaya özen göstermelidir çünkü bilgisayar başınca, sanal iletişim adı altında çok vakit geçirmek insanın psikolojisini tehdit edebilir. Benim ilgi alanlarım edebiyat, bilim, felsefe ve metafizik konularıdır Facebook’a da aynen bu ilgi alanlarımı yansıtıyorum. Günde uzun bir süremi Facebook’a veriyorum. Günde 1 paylaşımdan tut 5-6 paylaşıma kadar paylaşım yaptığım olmuştur. Paylaştığım şeyler de yine 'genellikle' felsefi, edebi, bilimsel konularla alakalı şeylerdir.

          A. I. /Bayan

·         Öncelikle güzel faydalı insanlarla tanışmama faydalı oldu. Günde birkaç kez giriyorum ama uzun süreli kalmıyorum. Öncelerde bağımlılık yapmıştı sürekli girme ihtiyacı hissediyordum ve uzun süreli kalıyordum. Sayfalardaki paylaşımları tek tek okuyordum. Ama sonra saçma olduğunu düşündüm. Paylaşılan çoğu şey bana saçma geliyordu. Sadece işe yarayacak sayfalara göz atmaya başladım. Şu an çok nadir giriyorum. Yazarların sözlerini paylaşan bir sayfayı takip ediyordum. Kaliteli yazarların olduğu bir sayfaydı önceleri benim için..sonra bu insanların üst üste birçok farklı yazardan sürekli üst üste paylaşım yaptığını gözlemledim. Sanırım bunlar okumaktan çok Facebook’ta takılıyorlar dedim. Sonra kendime baktım ben de aynı halde idim. Okumayı bırakıp. Yarım yamalak sözlere kanar olduğumu düşündüm. Şimdilik kitap okumakla vakit harcıyorum. Facebook tabak altında kalan çerezlerin kırıntıları gibi...

Neler paylastigima gelince. Sadece hoşuma giden sözleri ve bazen bana ait olan sözleri paylaşıyorum. Fotoğraf yer bildirimi çok nadir.

Facebook, hayatın her alanı için kullanılmaya başlandığı gösteren araştırma da Facebook özellikle iş içinde sürekli kullanılması dikkat çekmiştir. Kullanıcıların sadece belli bir süre de değil sürekli Facebook’ta zaman geçirdikleri belirtikleri süre göstermektedir. Özellikle akıllı telefonlarda ya da bilgisayar’da Facebook sürekli açık olduğu vurgulanmış, böylece Facebook’la irtibatları hiç kopmadığı anlaşılmıştır. Facebook bağlılık yaptığı ve merak duygusunu sürekli canlı tutmaktadır.

Facebook iletişimde özgün paylaşımların yanında alıntı paylaşımlarında çok yapıldığı görülmektedir. Daha kolay ve yorucu olmayan alıntılar kişilerin kendi duygu ve düşüncelerini ifadesi olarak aktarılmaktadır. Böylece kişilerin kendilerini ifade etmesi dolaylı yoldan olmaktadır. Tabii yapılan alıntı paylaşımlarla takipçilerine hem dolaylı mesaj verilmekte hem de içinde bulundukları durum anlatılmaya çalışılmaktadır.

Genel olarak Facebook’ta bulunmaktan veya sosyal ağlara yönelik pek olumsuz düşünceler ve yaklaşımlar olmadığı gözlenmiştir. Üyelerin çoğu Facebook gerekli bir iletişim aracı olarak görmekte ve bunu kullanma gerekliliği duymaktadır.

Facebook artık sadece tanıdıklarla iletişimde bulunma amacını aşmıştır. Kişilerin ve kurumlarını kendini tanıtma ve pazarlama, reklam alanına da dönüşmüştür. Üye sayısının milyonları aşması hem kurumları hem popüler olma hırsı olan kişileri Facebook bulunma zorunluluğu doğurmuştur. Böylece Facebook ticari bir alana dönüştürülmüştür.

Facebook, üyelerin kimliğini temsil etme konumuna getirilmiştir. Facebook ortamı kişilerin kendini ifade etme ve varlıklarını ortaya koyma adına bir kimlik görevi görmektedir. Çünkü kişiler hem siyasi hem dini düşüncelerini paylaşma ve savunma alanı olarak Facebook kullanmaktadırlar.

Facebook, bilgi paylaşımı yanında eğlence amaçlı bir mekân olarak kullanıldığı bir alana da dönüşmüştür. Sıkılan ve yalnız olan üyeler sıkıntı ve yalnızlıklarını üzerlerinden atmak için Facebook aktif olarak kullanmaktadırlar. Bazıları ne için Facebook bilmediklerini ama kullandıklarını ifade etmişlerdir.

Her ne için olursa olsun insanlar popüler olan Facebook bulunma zorunluluğu hissetmektedirler. Adeta bir dayatmaya dönüşmüştür. Facebook bulunmama bir kınaya haline gelmiş, kişiler adeta toplumsal bir baskıyla Facebook yöneltilmektedirler. Herkesin olduğu bir sosyal ağda bulunmamak bir eksik algısı verilerek dolaylı bir toplumsal baskı görülmektedir.

Sonuç

Geleneksel medyanın yerini yeni medyaya bıraktığı günümüzde iletişimde önemli bir yer tutmaya başlayan sosyal ağ platformları dünyada ve Türkiye milyonları bulan kullanıcılara ulaştı.

Sosyal ağ platformları içinde şuan birinci sırada olan Facebook iletişimde önemli bir yer tutmaktadır. Diğer sosyal ağ platformlardan daha kuşatıcı ve cazibeli olan Facebook üyeleri hem iletişim hem paylaşımda Facebook’tan faydalanmaktadırlar.

Bir iletişim aracına dönüşüne Facebook bu açıdan araştırılması gereken bir platform olarak görüldüğünden iletişimdeki önemi üzerinden durulmaya çalışıldı. Facebook’un ne için, neden kullanıldığı ve günlük ortalama ne kadar süre kullanıldığı üzerinde durmaya çalıştık.

Çıkan sonuçlara bakılırsa Facebook üyelerin hayatlarının bir parçasına dönüşmüştür. Artık Facebook kopamıyorlar adeta Facebook bir bağlılığa dönüşmüş haldedir. Facebook artık üyelerin kimliğini yansıtmaktadır.

Üyeler gündelik hayatlarının birçok yönünü Facebook paylaştığı gibi kendi dünya görüşlerine ve duygularına hitap eden paylaşımlara öncelik vermektedirler. Böylece Facebook üyelerin kişiliğin de bir yansıması haline gelmiştir.

Artık Facebook iletişimde vazgeçilmez bir yere gelmiştir. Facebook’un sürekli kendini yenilemesi ve beklentileri karşılayacak çalışmalarıyla hayatı daha da kuşatacağını göstermektedir. Bu gidişle sosyal ağlar hayatta alternatif alanlara dönüşecektir.

Osman Tatlı

osmantatli@gmail.com

@tatliosman63