Hayatımız otomobil

Otomobil tarih boyunca yaratılmış en güzel oyuncaktır (Jean-Franscis Held). John Smıth’e göre; Bir insan bir kere araba sahibi olmaya alıştı mı, bundan vazgeçmesi imkânsızdır. Dünyanın her yerinde insanlar araba sahibi olmak istiyorlar. Otomobil almak için de çok çalışmaya razılar (John Smıth, General Motors Müdürü).

Bir otomobil şaşisi 1913 te 12, 5 saatte yapılırken, Henry Ford’un montaj hattı gibi yenilikler sayesinde 1914’te 1, 5 saatte yapılmaya başlandı. Bugün ise Japonya’daki Toyota fabrikasının da 66 işçi ve 310 robotla günde 300 tane Lexus otomobil üretebilmektedir. Bir Toyota işçisi de yılda 45 adet araba üretmektedir (2, 3). Dünya genelindeki toplam otomobil sayısı 531 milyonu aştı ve her yıl bu rakama 11 milyon otomobil eklenmektedir. Dünyada her yıl 19 milyon araba piyasaya çıkmaktadır.

Ulaşım, bireysel hayatlarımızın niteliğinde ve insanlar arası ilişkilerimizin niteliklerinde önemli bir yer tutmaktadır. Artık insanlar otomobille daha uzun mesafeler kat ediyor. Sanayileşmiş ülkelerde insanoğlu artık yılda 10-50 bin km yol gidebilen hareketli canlı türü haline geldi (3). Günümüzde otomobil de TV gibi oldu, artık evlerde onu kullanacak kişi sayısından fazla otomobil olmaya başladı. Dünyada 500 milyon otomobilin % 80’i, insanların % 20’sine aittir./ Dünya genelinde, otomobil başına düşen insan sayısı 20’dir (1990) (2). Ülkemizin yıllık benzin tüketimi 2.5 milyon ton civarındadır (% 88’i ithal=4 milyar$/yıl). Avrupa’nın en çok otomobille dolup taşmış ülkesi olan İtalya’da her üç kişiye iki araba düşer. Ülkemizde ise her 20 kişiye bir araba düşmektedir. Türkiye’deki toplam kamyon sayısı, bütün Avrupa’daki kamyon sayısına yakın yaklaşık 300 bin kadar.

Gelişmişliğin de bir göstergesidir otomobil. Örneğin, üçüncü dünya ülkelerinde arabanız varsa zengin sayılırsınız ama ABD’de arabanız yoksa fakirin de fakirisiniz demektir. 1991 rakamlarına göre 145 milyon otomobil bulunan, yılda 11 milyon otoyu hurdaya çıkaran (1989) ve her iki kişiye (1.7) 1860-1895 yılları arasında dünya genelindeki enerji tüketimi, özellikle ucuz benzinin bir otomobil kültürü yarattığı ABD’de altmış kat arttı (1). Kurşunsuz benzin, normaline göre 30 kat daha az “Kurşun” (Pb) içermektedir. Elbette en güzeli hiç benzin tüketmemektir. En azından bu tüketimi daha az zararlı yapabiliriz.

Dünyadaki araçların yaklaşık dörtte biri ABD de bulunmaktadır. Çünkü ABD’de otomobiller ve benzin Avrupa’ya göre yüksek vergiler olmadığından daha ucuzdur (3). ABD gelişmiş ülkeler arasında benzine en düşük vergiyi uygulayan ve kişi başına benzin tüketim oranı en yüksek ülkedir (2). Otomobil yirminci yüzyılın üretim ve tüketim modellerinin başta gelen bir örneğidir. Otomobil, dünya petrol üretiminin üçte birini tüketmektedir. Bir otomobil yapımında ortalama 816 kg çelik, 180 kg demir, 85 kg alüminyum ve 111 kg plastik kullanılmaktadır. Dünyada en çok kaynak tüketen ve çevreyi kirleten sanayilerin başında bu dört maddenin üretimi gelmektedir. Bir otomobil yapımı için yaklaşık 400 000 litre, bir kutu plastik oyuncak için 1000 litre suya ihtiyaç vardır.

Motorlu araçlar (içten yanmalı motorlar) hava kirliliğinin en büyük sorumlusudur. Otomobilin en büyük zararı, küresel ısınmadaki rolü, ancak 1980’li yıllarda ortaya çıktı. 500 milyon aracın üzerinde olan küresel otomobil filosu, toplam <ı>sera gazı emisyonlarının % 20-25’inden sorumlu tutulmaktadır. Taşıtlar her yıl 700 milyon tonu aşkın karbon üretmektedirler. Otomobil eksoz kirliliği atmosferin temizleyebilme kapasitesini tehdit etmektedir. Bunun yanında, dünya araç filosunun da 2020 yılında çift katlanarak bir milyara ulaşması beklenmektedir.

Dünya genelinde her yıl yaklaşık 1 milyon kişi (çoğu yaya) trafik kazalarında ölüyor. Otomobil kazaları aynı zamanda ortalama ömür süresini de azaltmakta olup örneğin her yıl; ABD’de 42 bin kişi (günde 120 kişi), Avrupa’da 55 bin kişi (günde 150 kişi) trafik kazalarında ölmektedir. İspanya ise trafik ölümleri (yaya) ortalamasında birincidir.

Günümüzde ortalama bir Amerikalı günde 72 dakikayı genellikle yalnız olarak direksiyon başında geçiriyor. Birçok Amerikan banliyösünde insanların günde bir saatten fazla zamanı yolda geçiren bir kişinin yılda 6 iş haftasını ulaşıma harcaması demektir (3).

Dünyada trenle seyahat edenlerin sayısı, uçak yolcularından fazladır. Otomobilin alternatifi metro (Örn: Paris) ve demiryollarıdır. Trenler, insanları taşımak için otomobillerden 6 kat daha verimlidirler./ Bir özel oto, bir kişiyi bir mil taşımak için 1860 kalori, demiryolu 885, otobüs 920 kalori harcar (2). Dünyanın en büyük beş demiryolu ağı; ABD, Kanada, Rusya, Hindistan ve Çin’de bulunmaktadır ama tren taşımacılığı ABD’de B.Avrupa’dan düşüktür./ Otoyolların her bir millik kısmı için en az 100 bin metrekarelik arazi miktarı gereklidir (2). ABD’de 6.2 milyon km kamu yolu ülkenin yüzey alanının % 1’ini kaplıyor ama ülkenin % 20’sindeki doğal hayatı da etkilemektedir. ABD’de ekilebilir toprakların % 10’u otoyol altyapısına ayrılmıştır (2). Bir araç için en az 20 metrekarelik bir park alanı gerekli olan çağımızda, artık dış mekânları planlamada (çoğu koşullarda) otomobil egemenliğine boyun eğmek zorunda kalınmaktadır.

Otomobil ruhsatı işlemlerine uygulanan vergilerin otomobil satış fiyatından da daha yüksek olduğu, demir yolu bisiklet yolu alt yapılarının geliştirildiği Danimarka’da ailenin % 30 undan fazlasının otomobili yoktur: çoğunlukla da bunun sebebi otomobil alamamaları değil, almak istememeleridir (3). Bir otomobil 1000 km’de bir insanın bir senede tükettiği kadar oksijeni tüketmektedir.

kaynaklar:

1-Karikatürlü Çevre Rehberi, Sf:149.

2-Otomobil Ekolojisi: Peter Freund& George Matin, Çeviri:Gürol Koca, Ayrıntı YayınlarıNo:138, İnceleme Dizisi:71, 1996. Sf:34, 39, 40, 96, 231.

3- Dünyanın Durumu, 2004: Tema Yayınları, Sf:12, 30, 33, 42, 199, 204.

kategoriden rastgele blog getir

Toplam blog: : 7; : 6310
Kayıt tarihi: : 23.08.07

Orman, toprak, ekoloji, çevre sorunları, peyzaj mimarlığı ve eğitim konularında ilgilenen bir gari..

ekolog

22 Şubat '08

Hayatımız otomobil

Yazdığım Kategoriler