Karahanlılar ve Eski Türk Devletlerinde Kadın Hükümdarlar

“İlk Müslüman Türk Devleti Karahanlılar” isimli bir kitap okuyorum. Yazarı Hüseyin Tekinoğlu, Kamer Yayınları, 2015, İstanbul. Kitaptan bilmediğim epeyce ilginç bilgiler edindim. Bu arada kitabın 175 ve 176. Sayfalarında Müslüman olmayan bir Türk Devleti olan Hıtalılar’dan bahsediliyor. Aşağıdaki alıntı bu sayfalardan.

“ Müslüman olmayan Hıtalılar Maveraünnehir bölgelerine hakim olmalarına rağmen Karahanlı ailesi liderlerini yok edemediler……  Hıta yönetimi onları haraca bağladı ve varlıklarına göz dikti…. Hıta hükümdarı Kurhan Buhara’ya Etemtekin b. Emir Beyabani’yi, Harezm’e de kardeşinin oğlu Atsız’ı atadı…..İbnü-l Esir, Kurhan hakkında şunları belirtmektedir: Kurhan 1142 yılı Recep ayında vefat edinceye kadar bu bölgede kaldı. Kendisinden sonra iktidara, kızlarından birisi geçti; ancak ömrü uzun sürmedi. Bundan sonra hakimiyet, annesi ve aynı zamanda Kurhan’ın eşine geçti.”

Kitapta bana ilginç gelen bilgileri kayda geçirmek istiyorum. Birincisi isimlerle ilgili.. Kurhan, sanırım bugünkü Gürhan isminin orijinal hali. Etemtekin, Atsız, Togan,Tongaç, Tabgaç, Ülgen, Ayas, Erlik,Tonguz, Bumin, İstemi,Tulu (Tuluğ),Yınaloğlu,Yınal, Tegin, Nayman, Buğra gibi isimler de demek ki o zamandan gelme. Melikşah’ın oğlu Sencer (Selçuklu sultanı), Sultan Sencer’in eşi Türkan Hatun, Burhan, hep bugüne kadar gelmiş Türk isimleri. Yine Gazne’nin (Gazneliler) ve Harezm’in (Harezmşahlar) hükümdar isimleri değil, bu coğrafyada yer alan bölge isimleri olduğunu öğrendim.  

Yine kitabın bu bölümünden öğrendiğim ve bana ilginç gelen diğer bir bilgi de, bir Türk devletinde, ölen bir hükümdardan sonra, hükümdar tahtına bir bayanın (kız kardeşinin) geçmiş olması, geçebilmiş olması. Hatta bu bayandan sonra başka bir bayan (ölen hükümdarın annesi) ve yine başka bir bayanın (ölen hükümdarın eşinin) geçebilmiş olması. Türk tarihinde başka örnek var mıdır bilmiyorum ama bir Türk devletinde de batıdaki gibi bir kraliçenin hükümdar olmuş olması bana ilginç geldi.

MS 730-1260 yılları arasındaki Orta Asya tarihi çok ilginç. Orta okul ve lisede okuduklarım ya yetersizmiş veya ben iyi öğrenememişim. Bu kitabı okudukça öğrendiklerim, Karluklar, Araplar, Çinliler, Talas Savaşı, Karahanlılar, Gazneliler, Karahitaylar (Müslüman değiller), Harezmşahlar, Selçuklular, Sogdlar, Samaniler, Saffariler (Saffar bakırcı demekmiş), Emeviler, Abbasiler, Yagmalar, Uygurlar, Buğrahanlar, İlighanlar, Onoklar, Nayman Devleti, Curcenler, Çiğiller, Yagmalar ve sair onlarca kavim, boy veya devletçikler, Dandanekan savaşı, bu devletler arasındaki diğer savaşlar, Türklerin Müslüman olma süreci ve sair bilgiler bana çok ilginç geldi. Kitabı okudukça elimden bırakamaz hale geldim. Size de tavsiye ediyorum.

Kalın sağlıcakla.