- Kategori
- Tarih
Tüfek, mikrop ve çelik lanetli miydi?
Jared Diamond
Antropolojinin kafa tası, kemik ve ırk bilimi olduğunu düşünen bir topluma gerçekleri anlatmak zordur. Antropolojiyle tanıştıkça yüz yıllık kaval kemiği görmeyi bekleyenler bozguna uğrar. İşin özüyle tanışınca (özellikle sosyal an.’de) farklı kültürler tanır, bu kültürlere ilgi duymaya başlarsınız. Bazen birinin yanında saf tutar; diğerine küfreder, bazen de kendi kendine yetebilmelerine hayran kalırsınız.
Tüfek, mikrop ve çelik antropolojinin çevresinde dilimize çevrilmiş olan kısıtlı kaynaklardan biri. Tübitak tarafından kitabı yayınlanan çalışma, belgesele dönüştürüldüğünde görsel algılayanlar için bir nimet olmuş. Peki Jared Diamond’un’da yer alıp, bilgilerini bize birebir sunduğu bu çalışma antropolojinin hangi kuramının çevresinde örülmüştür?
Afrika geçmişte yaşayan insanların ilk adım attığı alan. Avrupalılar ise doğanın onlara sunduğu nimetlerden faydalanmış tahıl ve hayvanlara hükmetmiş, mikrop, çelik ve tüfeği üretmişti.
Zenginleşen Avrupalılar yeni arayışlar içine girdi. Ümit Burnuna ayak bastıklarında iklim onları kucakladı. Çünkü; aynı enlem itibari ile bu iklim onlara hiç uzak değildi. Tek bir fark vardı bulundukları enlem artık yengeç dönencesinde değil, oğlak dönencesindeydi. Onların gözünde Afrika zordu, gizemli, büyüleyici ve keşfedilmeyi bekliyordu. Çiftlikler kurdular. Buğday, arpa ektiler ve sığır, koyun güttüler. Dolayısıyla yerlileri yerinden ettiler. Avrupalıların getirdiği çiçek hastalığı yüzünden binlerce yerli telef oldu. Belgeselde dikkati çeken bir nokta var. Cehennem kadar uzak bir yerden gel yerlilerin topraklarını işgal et, ölümcül virüsler yayarak onları talan et ki bunların üstünde fazla durmadan yoluna devam et, lakin iş yerlilerin ani saldırıyla bir gecede 300 yerleşimciyi katletmeye dönünce ağıtlar yak ki bu ironinin kendisidir. Yerleşimciler bu sefer sert kayaya çarpmışlardı. Çünkü; askeri örgütlenmesi ve devlet örüntüsü olan zulular savaşçı yeteneklerini topraklarını savunma adına kullandılar. Kan nehri savaşını duymuş muydunuz ? İşte o savaşın bedelinin zulular tarafından nasıl ödendiğiyle hiçbir Avrupalı ilgilenmez. Eli taş balta tutan yerliler, eli ağızdan doldurmalı tüfek tutan yerleşimciler tarafından adeta katledildi. Süresi saatlerle kısıtlı olan savaşın sonunda 3000-3500 arası zulu hayatını kaybetti. ‘’Tüfek’’ onları yenmişti. Avrupalı yerleşimciler tarımdan umduklarını bulamayıp sıtmayla cebelleşirken adeta işi inada bindirmişti. Belçikalılar bin yıllık tropikal medeniyeti gözlerini kırpmadan yaktılar. Bir çok yerli madenler ve demir yolu inşaatında zor şartlar altında çalıştı. İtildiler, kakıldılar ve vicdanı olan her insanın kalbini yerinden sökebilecek tarzda zulme maruz kaldılar. ‘’Çelik’’ onları yenmişti.
Avrupalıların mikropları evcileştirmesi sonrası, yerliler eskiden bağışıklıkları olan ve sulu alanlarda yaşamadıkları için yakalanmadıkları sıtma hastalığının pençesinde didindiler. Yaşı beşten küçük çocuklar için hayat başlamadan bitiyordu. Anneleri başlarında beklediği için ekonomiye katkıda bulunamıyor, gittikçe fakirleşip, muhtaç konumuna düşüyorlardı.
Çeliğin, mikropların ve silahın dünyamızı şekillendirmesi sonucu Afrika fakir bir geleceğe mahkum oldu.
Peki bu kaynak hangi antropolojik kuramdan faydalandı?
Antropolojik kuramlar zincirleme bir biçimde birbirlerine tepki olarak doğmuş, bazıları ise zamanın tesiriyle değişmiş, dolayısıyla aldıklarını isimlerde değişikliğe uğramıştır. Bu belgeselde ‘’ evrimcilik’’ kuramının işlenmiş olma olasılığı yüksektir. Çünkü Avrupa merkezli doğan bu akım, Avrupalıların üstün olduğunu, kendi halinde yaşayan topluluklara ‘’fosil’’ muamelesi yapıldığını ve yapılmasını öngören bir kuramdır. Difüzyonizm kuramından da biraz bahsedilmiştir. Kültürlerin bir merkezde doğup (ki bu onlara göre Avrupa ki gelişim gösterip, dünyayı talan etmede payı vardır.) yayıldığını öngörür. Mikrop, çelik ve tüfek Avrupa'dan çıkmış, kendi halinde yaşayan ve bundan mutluluk duyan bir topluluğun laneti olmuştur.
- Toplam blog
- : 21
- : 572
- Kayıt tarihi
- : 19.04.09
İşsiz spor spikeri, yayın ve yapımcısı. Ösym emekçisi, Kendi çalar kendi söyler, ayrıntıların ger..