- Kategori
- İnsan Kaynakları
Yıllık ücretli izin
İşyerinde bir yıl süreyle çalışan bir işçinin iş ortamından uzaklaşıp zihnen, ruhen ve bedenen dinlenmesine sağlayan ve insanların sosyal ilişkilerinin devamı adına da önemli bir unsuru ihtiva eden dinlenme süresine yasalarımız “yıllık ücretli izin” demektedir.
Yıllık Ücretli İzin yasalarımızda ücretle beraber zikredilen tek izin hakkıdır. Bu husus anayasamızda ve uluslararası sözleşmelerde de özellikle vurgulanarak izin hakkından vazgeçilemeyeceği veya paraya çevrilemeyeceği konusunda 53. madde yasal düzenleme yapmıştır.
Bir önemli husus da; “niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara bu kanunun yıllık ücretli izinlere ilişkin hükümleri uygulanmaz” şeklindeki yasal düzenlemedir. Mevsimlik işçilerin 6–9 ay çalışmaları karşılığında yıla orantılı bir izin haklarının olmadığı bu şekilde açıklanmıştır.[1]
Bazı işyerlerinde her ne kadar izinler bir yıl dolmadan kısmi olarak uygulanıyor veya 6 ayda bir olmak üzere birer hafta izin kullandırılıyorsa da bu yasal olmayan bir uygulamadır. Zira izin hakkı için işçinin bir yıllık çalışma süresini doldurması şartı aranmaktadır. Yani her 12 aylık çalışmanın ardından kıdemine uygun sürede izin kullanabilecektir. Bu sürelere ait izinleri vermeyen işveren için kanunumuz 103. madde ile idari para cezası şeklinde yaptırım da öngörmüştür.
a. Yıllık ücretli izin hakkı
1–5 yıl (5 yıl dâhil) 14 gün (5 izin kullanıp 6. izne çıkana 20 gün izin verilir)
5–15 yıl 20 gün
15 yıl (dâhil) 26 gün izin kullandırılır.
Bir yıllık hizmet süresinin tamamlanmasıyla yeni izin hakkı doğar.[2] Örneğin, 16 Mayıs 2001’de işe başlayan işçi, 4. yıl iznini de kullandıktan sonra 6 Mayıs 2006’da işten ayrılması halinde 5. yılın iznini hak etmediğinden izin kullanamaz ve bu süreye dair izin ücreti de talep edemez. Zira işe giriş tarihine göre son yıl iznini hak etmemiştir.
Bu izinlerin kullanımıyla ilgili olarak kurum içi yönetmelik hükümleri geçerlidir. İşçinin aynı işyerinde birden çok giriş-çıkış yapmış olarak çalışması halinde çalışma sürelerinin toplamının esas alınarak her tam yıl için kıdemine uygun izin süresinin verilmesi gereklidir.[3] Bu fasılalar kanunun 55. maddesinde sayılan sebeplerle olması halinde boşluklar düşülerek yeni izne hak ediş tarihi tespit edilir. Daha sonra ki yıllarda kullanacağı izin başlangıç tarihi de değişmiş olur.
Örneğin, 6 Mayıs 2000’de işe başlayan işçi 1 Nisan 2001’de sefer görev emriyle 2 ay süreli askere alınırsa, işçi bu görevi tamamlayıp döndükten sonra çalışmadan geçen bu boşluk işe giriş süresinden düşülerek yeni izne hak ediş tarihi belirlenir. O tarih 6 Mayıs + 2 ay = 6 Temmuz yeni izin hakkının başlangıç tarihi olacaktır.
Bu durum 1 yıldan az süren mevsimlik çalışmalardan farklı olup işçinin farklı nedenlerle işyerinde önce 8 ay sonra 1, 5 yıl sonra 7 ay çalışması gibi durumlardan ortaya çıkabilir. Bu fasılalar birleştirilerek fiili çalışma süresi bulunur ve her yıl için bir yıllık izin kullandırılır. Bu fasılalar belirli süreli sözleşme veya zorunlu haller dışında istifa veya tüm hakları verilerek işveren tarafından sözleşmenin sonlandırılması şeklinde olursa, 3–5 ay sonra yeniden işe başlamak ile eski süreler birleştirilemez.[4]
Yıllık izinlerin hak ediş tarihlerinin tespitinde kısa süreli istirahat, idari veya mazeret izinleri, bayram tatilleri ve 55. maddede sayılan diğer yıllık izin bakımından çalışılmış gibi sayılan haller dikkate alınır.
b. Mazeret İzinleri:
Kanunun 55/ı maddesinde sayılan günlerde kullanılacak izinler mazeret izinleri olarak sayılmaktadır. Mazeret izinleri işçilerin yıllık izin gibi doğal hakları olmakla beraber ücretsizdir. Ayrıca bu izinler mazeretin vuku bulması halinde kullandırılır, aradan geçen belirli bir zamandan sonra aynı hak için izin istenemez. Bunlar:
· İşçinin evlenmesi için 3 gün
· Anne, baba, eş, çocuk ve kardeşlerin ölümü halinde 3 gün’e kadar verilecek izinlerdir.
Bu izinler ve süreler kurum içi yönetmeliklerle işveren tarafından artırılabilir.
Yıllık izinler bir defada 10 günden az olmamak kaydıyla en çok 3’e bölünebilir. 10 günden az kullandırılmış izinlerin yıllık izinden sayılmama gibi bir durumu vardır. Mahkeme bu durumun işçi ile işverenin anlaşması sonucu gerçekleşmesi halinde yıllık izinden sayılmasını kabul etmiştir.[5]
İzinlerin kullanıldığının bordro ve izin defterleri ile belgelenmesi gereklidir. Bordroya girilen izinli süreler için SSK primlerinde söz konusu olan tehlike sınıfı karşılığı iş kazası riski olamayacağından %1, 5–7 arasında daha az prim ödenir. (Md.61)
Hafta tatili, bayram ve resmi tatil günleri izin süresinden düşülür. İzne çıkan işçiye maaşı önceden ödenir veya avans olarak verilir. (Md. 57)
Ücretli yıllık izne ayrılan işçiye çalıştığı il dışında izin kullanacak olması durumunda 4 güne kadar yol izni de verilir. Ancak bu izin ücretli olmayıp işçinin isteği üzerine verilmesi zorunlu ücretsiz izindir. (Md.56) İzin süresi içinde ücret karşılığı çalıştığı tespit edilen işçinin izin süresine ait ücreti geri alınabilir. (Md. 58)
İş akdi sona eren işçinin kalan ücretli izinleri aylık çıplak ücretiyle orantılı olarak kendisine fesihle beraber ödenir. (Md.59) İşçinin ölümü halinde kullanılmayan izin ücretleri varislerine intikal eder.[6]
Yıllık izinlerin kullanımı, izin kurulları, izne dair usul ve esaslar 3.3.04 tarihli izin yönetmeliği ile açıklığa kavuşturulmuştur.
c. İzin planı:
İzinler dinlenme gayesiyle düzenlendiğinden önemli öncelik adil bir izin planlaması yapmaktır. Pek çok firma kıdemli olanlara öncelik tanımak üzere yazlık ve kışlık izinler planlamakta ve çalışanlarını üzmeyecek şekilde kullandırmaktadırlar. Genel olarak Haziran-Eylül aylarında 10-15 günlük izinler şeklinde verilmektedir.
Yine bazı büyük işletmelerde yazın üretimin azaldığı ay olan Temmuz veya Ağustos’ta toplu yıllık izinler kullandırılarak aksamalar ve yedeklemeler engellenmiş olmaktadır. Bunu yapan holdinglerde var.
İzin planı 100 çalışanı geçen her işyerinde zorunludur. Bu durumda bir izin kurulu oluşturulması da lazımdır. Bu kurulda bir işveren vekili (birim amiri genelde) iki işçi temsilcisi olması gerekmektedir.
Muammer MURAT
İnsan Kaynakları Uzmanı
[1] Yrg. 9. HD 20.6.00 ve 8.5.00
[2] Yrg. 9. HD 5.5.97
[3] Yrg. 9. HD 14.9.99
[4] Yrg. 9. HD 18.3.04
[5] Yrg. 9. HD 28.9.04 ve 2.5.00 ve 18.4.00
[6] Yrg. HGK 19.4.00
- Toplam blog
- : 163
- : 4552
- Kayıt tarihi
- : 03.09.07
1965 yılında Erzincan'da doğdu, İzmir'de yüksek eğitim alıp, devlet memuru oldu. 5 yıl süreyle bi..