Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

23 Ağustos '16

 
Kategori
Dil Eğitimi
Okunma Sayısı
372
 

Anlatım bozukluğu

Anlatım bozukluğu
 

uçan helikopter


Anlatım  bozukluğu (10)

Yüklem  yanlışları


Yüklem yanlışları; yüklem eksikliğinden, yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanır.

Yüklem eksikliği

Yüklem eksikliği, tümcede kullanılması gereken eylem ya da yardımcı eylemin kullanılmamasından kaynaklanır: Söylenenlerin yersiz ve doğru olmadığını  ileri sürerek kendini savundu Yersiz sözcüğünden sonra “olduğu” eyleminin bulunmaması nedeniyle bu sözcük, “olmadığı eylemsine bağlanıyor .Tümcenin doğru kuruluşu Şöyledir:Söylenenlerin yersiz olduğunu ve doğru olmadığını ileri sürerek kendini savundu.

Ben yürümeyi oğlum ise oyunu sever. Bu tümcede, virgülden önceki bölümde “ben” öznesine uygun yüklemin söylenmemesi anlatım bozukluğuna neden olmuştur. Tümcenin ayrı yüklemlere bağlanması gerekir: Ben yürümeyi severim oğlum ise oyunu sever

İçkiyi az, sigarayı hiç içmem. Tümcenin doğru kuruluşu şöyledir: İçkiyi az içerim, sigarayı hiç içmem .O bana dert, ben ona mutluluk verdim.” (Orhan Gencebay) Burada anlatılmak istenen “O bana dert verdi, ben ona mutluluk verdim.” yargısıdır. “Verdi” sözcüğünün kullanılmaması “yüklem eksikliği” ne, dolayısıyla birinci yargının eksik kalmasına yol açmaktadır.

“Saddam Hüseyin’in mektubu sansürlü ve adrese teslim değil.” (TRT-2 haber başlığı, 24.06.2004)Bu bağlı tümcenin sonundaki “değil” olumsuzluk ilgeci (“ve” bağlacından dolayı) “sansürlü” sözcüğüyle de ilişkilidir. Birinci tümcenin bir ekeylemle ya da yardımcı eylemle bitirilmesi gerekir:sansürlüydü, sansür edilmişti gibi. (İkinci tümcenin yüklemi “teslim edilmemişti ” yapılarak birinciye uydurulmalıdır.)

Az yağmurlu, çok sıcak olmayan bir günde yola çıktık.”Yan yargının yüklemi (eylemsi) eksiktir (Az yağmurlu olan …). Bu eksiklik “Az yağmurlu … olmayan” anlamına yol açıyor. Sözdizimini değiştirmek daha uygundur: Çok sıcak olmayan, az yağmurlu bir günde yola çıktık..

Yüklemlerin uyumsuzluğu

Özneleri ortak olan sıralı, bağlı tümcelerde, yüklemler kişi, zaman ve çatı yönünden uygun olmalıdır. Arada bir bize gelir, konuşurduk. Bu tümcede;”gelir yüklemi, kip ve kişi yönünden “konuşurduk yüklemine bağlandığı için tümcenin kuruluşu şöyle olur: Arada bir bize gelirdi, konuşurduk.

Kitabı  basıp, dağıtımı yapıldı. Bu tümcede; “basıp eylemsisi etken, “yapıldıeylemi edilgendir. İkisinin de “etken” ya da “edilgen’ olması gerekir. Bu tümce, iki şekilde kurulabilir: Kitabı basıp, dağıtımını yaptık. (etken-etken) Kitap basılıp, kitabın dağıtımı yapıldı. (edilgen-edilgen) 

Bu tutumuyla ailesine zarar mı veriyor, yarar mı anlayamadık. Bu tümcede; veriyor” yükleminin ortak kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır.”Zarar mı veriyor” kullanımı doğrudur. Ancak, “Yarar mı veriyor” kullanımı yanlıştır. Tümcenin doğru kuruluşu şöyledir: Bu tutumuyla ailesine zarar mı veriyor, yarar mı sağlıyor anlayamadık. ..

Virgül eksikliğinden kaynaklanan yanlışlar

Noktalama işaretlerinin eksik ya da yanlış yerde kullanılması, anlam belirsizliğine neden olur:
Toprak yolun kenarına yığılmıştı. Bu tümcede  anlam belirsizliği vardır. Yolun kenarına yığılan ne olduğu kesin olarak belli değil, “toprak mı”, “o mu” “Toprak sözcüğünden sonra virgül konularak anlam belirsizliği giderilir..

Bu yolda ilerliyordu. Bu tümcedeki anlam belirsizliği de budan sonra virgül konularak giderilebilir. Bu, yolda ilerliyordu.

“Örgüt  liderinin  itirafı üzerine öldürülen müsteşarın eşi Özden Sipahioğlu, dava açmak için Dışişleri’nden yanıt bekliyor.” (basından)“Üzerine” sözcüğünden sonra virgül konmalı.. 

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Elimden geldiğince bilgilenip hatalarımı azaltmaya çalışıyorum. Yazınızdan da oldukça faydalandım Hüseyin Bey. Yazdıklarımız cümlelerimizle şekilleniyor. Anlattığınız bilgiler bu bakımdan çok önemli. Bazı noktalara dikkat edeceğim verdiğiniz bilgilerle. Emeğinize sağlık, çok teşekkürler. Saygılar, selamlar.

Nermin Ayduran 
 27.08.2016 11:01
Cevap :
Dil,iletişim aracıdır.Bu aracı,ne denli ustalıkla,hatasız kullanırsak iletişim de o denli sağlıklı olur.İletişimin sağlıklı olması insanlar arasındaki sağlıklı ilişkileri güçlendirir Nermin Hanım.Selam ve sevgilerimle.  27.08.2016 18:52
 

Türkçeyi layıkıyla kullanmak için azami itinayı gösterirken doğru bildiğim yanlışlar olduğunu fark ettim yazınızda. Bu anlamda teşekkür ederim. Sormak istediğim tek bir şey var: "Kitap basılıp, kitabın dağıtımı yapıldı." cümlesinde virgül olması gerekiyor mu? Selam ve sevgiyle.

Ata Kemal Şahin 
 26.08.2016 12:55
Cevap :
Ata Bey,daha önce belirttiğim gibi ben de yanlış yaparım.Dikkatimden kaçmış.Bağlama ulacı -"ıp"tan sonra "virgül"kullanan yazarlar da var.Tümce benim değil,alıntı.Ama,alıntının da düzeltilmesi gerekirdi. Anlatım özelliğine göre değişir;ama"-ip"bağlama ulacı,virgül görevindedir.Bu nedenle "-ip"bağlama ulacından sonra virgül kullanılmaz.İlginize teşekkür ederim.Selam ve sevgilerimle.   26.08.2016 21:14
 

Sayın Arkadaşım! Bu yararlı yazınızla bilgilendim teşekkürler selamlar, esen kalınız.NAHİDE ÇELEBİ

NAHİDE ÇELEBİ 
 24.08.2016 17:27
Cevap :
Nahide Hanım,dil konusunda,duyarlı insan sınırlı ilginize teşekkür ederim.Selam ve saygılarımla.  24.08.2016 20:57
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
Toplam blog
: 341
Toplam yorum
: 1217
Toplam mesaj
: 5
Ort. okunma sayısı
: 2100
Kayıt tarihi
: 04.12.12
 
 

Hüseyin BAŞDOĞAN, 1942'de Malatya- Arapgir'de doğdu.Arapgir Ortaokulunu, Diyarbakır Öğretmen Okul..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster