Berk kelimesini bilen var mı?

Soner Yalçın'ın Geçenlerde Efendi-2 adlı kitabını okurken ilginç birşey dikkatimi çekti. Ortaokul birinci sınıfta yaşadığım aslında çok da önemli olmayan ama belleğimde bir şekilde derin bir yer edinmiş bir anım gözümün önünde canlanıverdi.

Seksenli yılların sonu. Ortaokul birinci sınıfa yeni başlamışım. İlkokulda görmediğimiz türlü türlü yeni derslerle ve tabii ki de yeni öğretmenlerle de tanışıyoruz. İngilizce öğretmenimizle tanışma sıramız gelmişti. Kendisi kumral saçları, gür ve ince bıyığı, kemikli yüz hatları ve hafif çatık kaşlarıyla bana tam bir öğretmen tipi olarak görünmüştü. Daha sonra adını tahtaya iri harflerle baştan başa yazıp tiz sesiyle sınıfa seslendi.

"Benim adım Emin Berkman."

O anda bu isimde ben hiçbir tuhaflık sezinlemedim. Fakat arkadaşlardan birine Berkman ismi yabancı bir isimmiş gibi gelmişti ve anlamını öğretmenimize sordu. Emin Hoca cevapladı.

"Aslında benim soyadım başkaydı. Sepetti benim soyadım. Sepet. Fakat yurtdışındaki dostlarıma garip geldiği ve anlam karmaşalarına yol açtığı için değiştirdim soyadımı. Anlamı ise şudur. Berk eski dilde güçlü kuvvetli demektir. Man ise biliyorsunuz ki adam demektir. İşte benim soyadım bu ikisinin birleşimidir."

Çok ilginç gelmişti bana. İlk defa soyadını değiştiren birini görüyordum. Man kelimesi süpermen ve betmen'den bildiğim bir kelimeydi. Berk kelimesini de ilk defa duyuyordum. Yeni ve kimsenin pek bilmediği bir kelime öğrenmek de bana çok hoş gelmişti. Sonraları birgün elime TDK'nın Büyük Türkçe Sözlüğü geçmişti ve ilk aklıma gelen bu kelimenin orada olup olmadığıydı. Hemen araştırdım ama öyle bir kelime yoktu. Şaşırmıştım bu kelimeyi TDK dahi bilmiyomuş adam nereden bulmuş diye merak ettim.

Gene yıllar sonra birgün tesadüfen büyük Osmanlıca bir sözlük elime geçti. Gene bu sözlükte de ilk olarak, belleğimde tuhaf bir çivi olarak saplanmış bu kelimeyi araştırdım. Hayret ki burada da yoktu. Bu kez daha da şaşırdım. Sözlüklerde olmayan bir kelime mi bulmuştu Emin Hoca kendine.

Belki yanlış hatırlıyorum eski dilde dememişti de İngilizcede falan demişti. Öyle ya Man ingilizce bi kelime Berk de belki öyledir. İngilizce sözlüklere daldım. Ama yok orada da yoktu. En azından benim aradığım şekilde yoktu yani. çünküü ingilizce berk kelimesi aptal, kıt beyinli manalarına geliyordu. Bu da olamazdı.

Daha sonra uzun bir süre düşünmedim bu meseleyi. Öyle ya aslında çok da önemli bir mesele değil. Adamın soyadı Berkman olsa ne Sepet olsa ne. Bu kelimenin gerçekten var olup olmamasından bana ne. Ama saçma bir şekilde çivi hala çakıldığı yerde duruyordu.

Fakat birgün bir vesileyle gezdiğim online TDK sözlükte bu kelimeye tekrar baktım. Bu kez kelimeyle karşılaşmıştım. Sert, katı, sağlam anlamlarına geliyormuş. Ama Emin hoca güçlü, kuvvetli anlamına geliyor demişti. Neden burada farklı yazıyordu? Ayrıca eski TDK sözlüklerinde yoktu. Yeni mi girmişti sözlüğe acaba?

Sonunda aynı çiviye Soner Yalçın'ın Efendi 2 kitabını okurken takıldım. Yalçın kitabında Ülkerlerin önceki soyadlarınn Berksan olduğunu ve sonradan değiştirdiklerini yazmıştı. Ayrıca berksan kelimesini araştırdığını ve Türkçede böyle bir kelimeye rastlamadığını belirtmiş. Fakat Berk kelimesinin avrupalı yahudiler arasında yaygın bir isim olan Berg kelimesiyle bağlantılı olabileceği fikrini ortaya koymuş. Peki Soner Bey TDK sözlüğüne hiç bakmadan mı yazmıştı kitabını?

Sonuç. Bir sonuç yok. Sadece belleğimdeki çivi hala yerinde duruyor ve ben nedense hala Berk kelimesini merak ediyorum. Üstelik Türkiyenin sayılı araştırmacı gazetecilerinden olan Soner Yalçın'ın bile bu kelimeye belirli bir anlam verememiş olması da (üstelik artık TDK sözlüğünde de yazmasına rağmen) merakımı iyice arttırmış oldu. Üstelik TSK sözlüğüne artık girmiş olmasına rağmen. Emin Hocam bir şekilde benim yazıma ulaşabiliyorsanız bu kelimeyi nereden buldunuz ve gerçekten de manası güçlü, kuvvetli mi oluyor yoksa sert, sağlam anlamında mı söyleseniz de ben de bu çividen kurtulsam.

Herkese çivisiz günler...