Mlliyet Milliyet Blog Milliyet Blog
 
Facebook Connect
Blog Kategorileri
 

03 Eylül '07

 
Kategori
Gündelik Yaşam
Okunma Sayısı
1934
 

Zorlu kış geceleri ve 'geleydi, içeydi'

Zorlu kış geceleri ve 'geleydi, içeydi'
 

İlçemiz, l970 li yılların ortalarında (1976 yılı olarak anımsıyorum) ‘şehir şebekesi’diye bilinip adlandırılan ‘Ulusal Elektrik Sistemi’(enterkonnekte)ne bağlanınca bazı şeyler de kendiliğinden değişti.

Refikimiz (eskiden köşe yazarları birbirlerinden böyle bahsederlerdi) Aydın Tiryaki yazmasa aklıma gelmeyecekti. Onun, ‘Kent Tarihi’ ile ilgili ”Marazın Kahvesi’nde bir sohbet” başlıklı yazısını(1) okuyunca benim de bir zamanlar Şabanözü’nde yaşananlar gözümün önünden akıp geçti...

Ne vardı o zamana kadar elektriğe en çok gereksinim duyulan; tabiiki öncelikle aydınlanma.

Daha önce (2) yazımda elektrik olmadığı için gaz lambasında ders yaptığım günler olduğunu anlatmıştım. Ama biraz daha kötü koşullarda olanı da vardı, iyi olanı da...Örneğin ‘idare’ denilen bir aydınlanma aracını kullananlar da vardı, pompalandıkça gazyağıyla aydınlatan Lux adı verilen( yerel ağızda lüküs diye anılırdı) bir başka aygıt da vardı. Lux aydınlatıcısı gerçektende lükstü! En önemli sorunu; en ufak bir sarsıntıda düşüveren ‘kese’si idi. Işığın kaynağı olan ve sanıyorum amyant ya da karışımı bir maddeden yapılmaktaydı. Gazocağının farklı bir uyarlaması yani. Dedemin ahırda ineklerin altını kurulamaya ve yem vermeye gittiğinde görürdüm idareyi. Onunla aydınlatarak işlerini yapardı dedem.

Biz çocuktuk ama gençlerin ve yetişkinlerin bir de eğlence sorunları vardı. Hele uzun kış gecelerinde nasıl vakit geçer, nasıl sabahı olurdu o uzun gecelerin?... O günleri yaşayanlar da koşullara uygun yol yöntem geliştirmişlerdi.

Aslında kıraathane olması gereken ama kahvehaneden öteye geçemeyen ve erkeklerin oyalandığı, oyun oynadığı mekanlar vardı. Çay, kahve, Oralet ve kant (sadece sıcak suya şeker katılarak içilen bir içecek) içilirdi. Oyunları da var elbet; domino, iskambil ve tavla. Okey henüz tanınmıyor o zamanlar bizim oralarda...

Havaların iyi olduğu zamanlarda normal işleyen yaşamın akışı, kışın gelişiyle başka bir şekle bürünüyordu. Hele bir de kar yağmaya başladığında, ortalık şenlenirken, yaşam da güçleşmeye başlardı. Evlerde o zamanlar kiremitli olanlar az idi. Toprak damlar ağırlıktaydı. Kar da yağınca mutlaka küremek gerekiyor. 'Ayalama' adı verilen ahşap bir aletle karlar kürenir, ama nereye? Yine sokağa...Dar sokaklar bu kez kürenmiş karlardan geçilmez olur.

Bir süre, çok yüksekse oyularak, değilse yarılarak geçiş yolu açılırdı. Özellikle hayvan besleyen aileler için oluklardan su içirmeye götürülen koyun sürüleri ve büyük baş hayvanlar biraz eziyetli yolculuk ederlerdi. İnsanlar gibi onlarda da kayan, sakatlananlar olur, hatta zorunluluktan kesilenlere bile tanıklık edebilirdiniz. Sonraki zamanlarda güneşin açması ya da yağmurun yağmasıyla, az önce resmini çizdiğim sokak aralarının halini bir düşünün artık, her yer balgam... Yürümek... bir işkence artık, her tür canlıya... Bir de okul zamanı, okula gelip giden biz minik öğrencilerin halini düşünün!

Bunlar bir gündüz resmiydi. Bir de akşamları vardı elbet!

Akşamları yetişkinler kahvehanede toplanıyorlar. Bu işin maddi boyutu da var. Bazı hallerde iş burada düğümlenir. Adamın işi yok gücü yok, ne yapacak; çayını içip oyununu oynayacak. Ama iş hesap ödemeye gelince...o güz dönemine kalacak. İş yok, para yok dedik ya, kahveci adamın canını da alacak değil, o nedenle de güz dönemi hasadını yapıp parası eline geçince getirip borcunu ödeyecek.

Kahvehaneler ve diğer işletmelerin ilçedeki yapısal durumları; hemen tümü ahşap. Ahşap yapıda da inşaat ağaç direkler üzerine kurulmakta. Anımsanacağı gibi, bir dönemin ünlü politik terimiydi ‘ortadirek!’(Bizde onun da yerel adı vardır: 'boğsu'). İşte o sözü edilen direk, ahşap yapının en önemli unsurlarındandı.

Yine dönelim biz kahvehaneye. Kışı bitirdik; ektik, diktik, hasadı yaptık para kazandık. Ve hesap zamanı... kahveciyle tabii.

Kara Veli amca da o hesabı ödeyeceklerden, kahvecinin yaptığı hesaba itiraz ediyor. ‘Ben’ diyor, Kara Veli amca, ‘...Şubatın 13’üyle 22’si arası, Mart ayının da 18’iyle 26’sı arası komşu köylere koyun davarı bakmaya gittim. O yüzden de ne geldim, ne de çay içtim.’ Kahveci de o ortadireklerden birisine içilen her bir çay için çarpı işareti koymakta; Bir için, soldan sağa ve yukarıdan aşağı bir çizgi, iki için de sağdan sola yukarıdan aşağıya bir çizgi daha çekerek çarpı işaretini tamamlıyor. İşte bu hesaba itiraz ediyor Kara Veli amca.

Kahveci de durumu açıklıyor; ‘Ben anlamam dayı, sizin keyfinize göre çay demliyorum. İster gel iç, ister gelme o senin sorunun, ben işaretimi koyarım; geleydin, içeydin!

1- http://blog.milliyet.com.tr/Blog.aspx?BlogNo=58330 (Marazın kahves..)

2- http://blog.milliyet.com.tr/Blog.aspx?BlogNo=55548 (Suat Sayın’ı anmak)


Fotoğraf: http://www.fotokritik.com/365181

Aydın Tiryaki bu blog'u önerdi.

Önerilerine Ekle Beğendiğiniz blogları önerin, herkes okusun.

 
Tıklayın, siz de blog yazarı olun! Aklınızdan geçenleri paylaşın!
 
 

Acaba yaş ilerledikçe köklerimizi yaşadıklarımızı dah bir düşünür olduk diye geçiyor içimden. Şimdilerde ben Sevgili Aydın Tiryaki gibi gidemiyorum sevdiklerimin hepsini yitirdim ve doğduğum evi nasıl bulacağımı bilemiyorum ama çok özlüyorum...

Müyesser Saka 
 26.09.2007 17:28
Cevap :
Maalesef öğretmenim, benim içinde aynı durum söz konusu. İşimin bağlayıcılığı ve uzaklık memleketime duyduğum özlemi gidermeme engel olmakta. Şimdilik anılarıyla ve özlemleriyle yaşamaktayız, belki yine yaşayacağımız yerler olur doğduğumuz, büyüdüğümüz yerler. Selamlar, saygılar.H.H.Dulun  26.09.2007 18:50
 

Hüseyin Bey, Şabanözü'nden sözedince hiç gitmediğim o tanıdık yerden sözetmek istedim. 1966-69 yıllarında amcam (Ali Tiryaki) Şabanözü Ortaokulunda öğretmenlik yapmıştı. Şabanözü doğumlu bir kuzenim vardır. Çok duyardım Şabanözü adını, henüz doğduğum İnebolu'dan başka bir yeri görmediğim çocukluk yıllarımda.  Saygılarımla.

Aydın Tiryaki 
 16.09.2007 17:13
Cevap :
Aydın bey, aslında İnebolu'ya gidip gelirken; Çubuk-Şabanözü-Çankırı (ya da Orta) hattını kullansanız sanıyorum yolunuz epey kısalacak. Belki de, bozkırın ortasındaki bu şirin ilçeyi görmüş olacaksınız. Ben l971 de başladım ortaokula, o nedenle tanıma ya da anımsama şansım olmadı. Özlediğim ilçemi, bir kez daha anmama sebeb oldunuz. Teşekkürler, selam ve saygılar.H.H.Dulun  16.09.2007 17:43
 

Çok güzeldi yaaa. Özellikle kahvecinin sizin keyfinize göre çay demliyorum gelip içeydiniz dialoğu. Lüks' e gelince; bilmez miyim, nasıl unutabilirim babamın her gömlek düştüğünde dilinin de gömleğinin düştüğünü. Güzeldi yaa. Fakat bir şey soracağım müsaadenle. O zamanlar mı mutluydunuz şimdi mi? Bu soruyu düşünerek ve can-ı gönülden cevaplarsanız sevinirim. Saygılar:)))

Ayrıntıda gezinmek 
 04.09.2007 16:13
Cevap :
Yaşam kalitesinin artması bu güne mutlaka avantaj sağlamakta. Örn: Bir şehirlerarası telefon yazdırıp, ertesi güne konuştuğum çok oldu. 'Basın' telefonunda bile sıkıntı yaşadım. Ama o olanaksızlıklara karşın o günlerdeki doğallık benim için daha çekici. Babamı üre'den kaybettim 31 yıl önce, bu bilimsel gelişim sayesinde bugün organ nakli yapılıyor, diyaliz makinasına bağlanıyor, yaşatılıyor insan. Taşrada küçük bir ilçede geçen yaşamımdaki haz, bugün yaşadığım Antalya'yı ancak 'modern köy' diye tanımlamama katkı sağlayabildi. Nerden nereye, siz ne sordunuz ben neler ekledim. Ama birbirine ekli şeyler bunlar. 'O günler' le ilgili anımsadıkça daha çiziktirmelerim olacak. Beğenmenize sevindim. Selamlar, saygılar.H.H.Dulun  04.09.2007 18:41
 

Geçmişe yolculuk yaptım sayenizde. Ucundan yakalasam da lüx'ü bilirim ben de. "Elektrik olmasa ne yapardık şimdilerde" diye de düşünmeden duramadım. Alışınca vazgeçmek zor oluyor öyle değil mi? Kahveci de ne güzel yol bulmuş kendine:) "Geleydin de içeydin" demek, gülümsettiniz beni. Selamlar, sevgiler.

Özlem Akaydın 
 04.09.2007 9:12
Cevap :
Bir de kuzine vardır o günlerden, bilmem bilir misiniz? Gerçi hala kullanan evler var ama, içindeki yakacakla o kadar komple bir işi yapan başka ısınma/ısıtma aracı var mıydı bilmem. Üstünde, bir kaç kap yemeği aynı anda pişir, fırınında pasta, börek, kek yap. Köz olunca içindeki korda közleme yap. Altına dökülen sıcak külün içinde patates közle. Soba borularına takılan aparatla çamaşır kurut. Böyle muhteşem bir araçtı...Yaşanılan dönemler de kendine göre çözüm yolları bulmuş insanlar. Kahveci de o karambolu 'volelemiş'. Özlem öğretmenim, zaten amaç da; biraz geçmişi anmak/anımsatmaktı. Güç koşullarda yaşanan, güzel günlerdi o günler bana göre... Selamlar, sevgiler.H.H.Dulun  04.09.2007 13:12
 
Facebook hesabınızla yorum yapın, daha çabuk onaylansın!
 
Toplam blog
: 342
Toplam yorum
: 1015
Toplam mesaj
: 23
Ort. okunma sayısı
: 1072
Kayıt tarihi
: 16.05.07
 
 

1960 Ankara doğumlu bir Çankırılıyım. İşimin burada olması nedeniyle, Antalya'da yaşamaktayım. Ti..

 
 
Yazarı paylaş
  • Tümünü göster