- Kategori
- Dil Eğitimi
Düşünme kavramı
KADIKÖY KİTAP GÜNLERİ CKM, 2011, TÜRKAY KORKMAZ,İ.GÜRŞEN KAFKAS
Düşünme, tek yönlü, yalınkat bir eylem değildir. Bir eylemler bütünüdür. Değişik aşamalarda gerçekleşen birkaç eylemin oluşturduğu karışık bir süreçtir düşünme. Bu karmaşık süreç içinde aşamalı olarak şu eylemelere başvurulur:
1. Seçme / Sıralama
2. Ayırma / Sınıflama
3. Karşılaştırma / İlişki Kurma
4. Uslamlama / Yargıya Varma
1.Seçme
Seçme, nesne, olay, düşünce ya da sorunlar içinde bir konu çıkarmak, konunun özünü kavramak demektir. Bu bakımdan düşünme sanatında seçme önem taşır.Eğer düşünce, konunun özünü doğru kavramamışsa yanlış temellenmiş olur.
Okuma, dinleme ve özlü bir konuşmayı dinleme durumları, seçmeye uygun durumlardır. Seçmeyi gerçekleştirecek kişi dış evrenden kurtulup içevrenine dönüp yalnızlığa gereksinme duyar. Çünkü, “Seçmeden beğenme,düşünmeden seçme*” olamayacağı bir gerçektir.
2.Ayırma
Anlam ya da kavramlar, çoğu kez iç içe girmiş, birbirine karışmış durumda bulunurlar. Örneğin, göz atmak / göz gezdirmek / bakmak; kulak kabartmak / kulak misafiri olmak / kulak kesilmek / dinlemek; ilerlemek / gelişmek vb.
Kavramlar arasındaki anlam karmaşasını ayırma işlemiyle sonuçlandırabiliriz. Bu işlemi, konuyu oluşturan öğeleri belirleyip ve bunları aralarındaki ilgiye göre öbeklendirerek gerçekleştirebiliriz. Bu öbekleme işlemi yapılırken bir çözüme ulaşılır. Böylece, kişi, konusunu tanıma ve onu kendi özünde kavrama olanağını elde eder. Doğru düşünme için bu gereklidir.
3.Karşılaştırma
İki ya da daha çok öğe arasında ortak ve ayırt edici özellikleri ortaya çıkarmak için yapılan çalışmadır. Öğeler arasında ilişki kurularak ortak ve ayırt edici özellikler belirlenir. Böylece birleştirici ve ayırt edici yönler doğrultusunda kavramlar adlandırılır. Örneğin, ölüm, yaşam kavramlarını konu edinen yazılarda karşıtlıklar işlenir.Hegel, “Her kavram karşıtıyla var olur.” der. Kimi kez de ortaklıklar kavramları anlatmada önem kazanır.Örneğin,iki kişiyi bedensel, tinsel olarak karşılaştırarak ortak ve karşıt yanlarını belirleyebiliriz.
4. Uslamlama
Kavramlar arasında ilgi, ilişki kurarak karşılaştırma yapma; seçme; ayırma süreçleriyle ussal sonuçlar çıkarma işlemi uslamlama / yargıya varma olarak adlandırılır.Örneğin, “Kişi yurdunu, ulusunu sever.” yargısına uslamla sonucu ulaşabilir.
Uslamla sonucu yargıların oluşmasında çağrışımların etkileri büyüktür. Kavramlar ortak yanlarıyla çağrışımları uyandırmakta, çözümleyici, birleştirici işlemlerle de yargılara ulaştırmaktadır.
Sonuç
Düşünme kavramını gerçekleştirmede sıralamaya çalıştığımız “seçme, ayırma, karşılaştırma, uslamlama” süreçleri birbirine bağlı olarak işlerlik kazanmakta, bizleri doğru düşünmeye ulaştırmaktadır.
*A.H.Tanpınar,Yaşadığım Gibi,s.62
- Toplam blog
- : 1064
- : 732
- Kayıt tarihi
- : 24.03.12
Türkay KORKMAZ, umuda yolculuğu ertelemez. Mermeri delenin damlanın sürekliliği olduğunu bilir. Y..